Wetenschap - 24 oktober 1996

Herstel waterloop is kern en zwakte van landschapsbeleid

Herstel waterloop is kern en zwakte van landschapsbeleid

Eerst moet de economische haalbaarheid blijken

Alom is er lof voor het landschapsbeleidsplan van burgemeester en wethouders van Wageningen. Nadat begin dit jaar alle bestemmingsplannen voor het buitengebied zijn afgerond, komt het college nu met een visie op het landschap in en buiten de stad. Het meest opmerkelijke onderdeel is het herstel van de waterkringloop tussen het laaggelegen buitengebied en de stadsgracht. Maar dat idee lijkt kansloos. Dinsdag 29 oktober houdt de gemeente een inspraakavond over het beleidsplan.


Het Wageningse adviesbureau Nieuwland, maker van het Wageningse plan, is inmiddels bedreven in het schrijven van landschapsbeleidsplannen. Ir R. de Waard: Tien jaar geleden was Ede een van de eerste klanten, maar dat is dan ook een gemeente met veel buitengebied. In Noord-Brabant trekt de provincie er actief aan." Ook in Wageningen was het de provincie die aandrong op een landschapsbeleidsplan, aldus wethouder ir H. Geenen (D66) van Ruimtelijke ordening. Subsidies hebben de gemeente verleidt om een plan te schrijven dat de stad in dringt.

De Waard denkt dat er van het Wageningse plan veel terecht kan komen indien de raad zich sterk maakt voor de uitvoering. Maar medewerking van boeren en grootgrondbezitters als Landbouwuniversiteit (LUW), Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO) en Staatsbosbeheer is een voorwaarde, en die is niet af te dwingen. De twee verantwoordelijk wethouders, Geenen en J. Bogers (GroenLinks) van Openbare werken zien daarom de samenwerking in de klankbordgroep, met vertegenwoordigers van milieugroepen, landbouw, LUW, DLO en Staatsbosbeheer, al als een belangrijk resultaat van het plan.

Het landschapsbeleidsplan schetst het herstel van de verschillende landschappen en vegetaties die vroeger in en rond Wageningen bijeenkwamen maar die door stadsontwikkeling, landbouw en landbouwonderwijs en -onderzoek nauwelijks nog herkenbaar zijn.

Het plan schetst voor de uiterwaarden een voorkeursscenario: natuurontwikkeling, getrokken door Staatsbosbeheer. In de westelijke en noordelijke stadsrand kunnen LUW en DLO kennislandgoederen ontwikkelen. In het Binnenveld moet een gebied evenwijdig aan het riviertje de Grift een meer natuurlijke ontwikkeling krijgen. Maar aangezien de Grift de grens vormt tussen Wageningen en Rhenen is daarvoor samenwerking nodig met die gemeente. En daar zijn de agrariers nog een factor van belang.

De uiterwaarden krijgen het predikaat ecologische verbindingszone, maar dan vooral voor planten- en diersoorten die aan de rivier gebonden zijn. Daarvoor blijft de haven een barriere. Als compromis in de onderhandelingen met het Wageningse Milieu Overleg is ook een stadsrand met natuurgericht inrichting en beheer op de kaart getekend. Die stadsrand loopt tussen Bennekom en Wageningen in de richting van de Grift en langs de Grift naar natuurgebied de Blauwe Kamer.

Voor wat betreft de Eng mijdt het beleidsplan alle problemen die rond stadsrandfuncties als ijsbaan, golfbaan, crematorium en tuincentrum De Oude Tol bestaan. Met geen woord rept het plan over het stellige voornemen van B&W om een ijsbaan aan te leggen. Het voorkeursscenario noemt wel de handhaving van de openheid, maar niet de landschappelijke inpassing van de omstreden stadsrandfuncties.

Drager

Het meest interessante en ambitieuze onderdeel van het plan is het herstellen van de waterstructuur in de stad, meent De Waard van Nieuwland. Dit onderdeel is gebaseerd op het Kaderplan Openbare Ruimte van wethouder Bogers. Dat plan wil vanuit het centrum naar de stadsranden toe een steeds natuurlijker inrichting realiseren. Bij het herstel van de natuur in de stad is water een belangrijke drager. Vanuit Noord-West moet, via de Rooseveltweg, de gracht voorzien worden van vers water. Vervolgens moet de gracht via Costerweg en Binnenhaven/Kortenoord Allee weer aansluiten op het Nieuwe Kanaal en de Grift.

Betrokken raadsleden van PvdA, VVD en CDA hebben het plan nog niet bestudeerd. Alleen raadslid dr ir H.P.A. Eweg van GroenLinks kent de tekst al. Eweg, als landschapsarchitect verbonden aan de LUW, ziet de kansen voor het herstel van de waterstructuur somber in. Langs de Rooseveltweg is inderdaad voldoende ruimte voor het herstel van de waterstructuur. Dat, en het terugdringen van het doorgaande autoverkeer op de Rooseveltweg, valt onder het regime van wethouder Bogers.

Eweg signaleert echter problemen rond het andere deel van de te herstellen waterstructuur. Langs de Binnenhaven en de Costerweg worden bestemmingsplannen herzien vanwege nieuwbouwplannen. Eweg meent dat die plannenmakerij geen ruimte biedt voor de aanleg van een waterpartij.

Wethouder Geenen van Ruimtelijke ordening bevestigt het vermoeden van Eweg. Ik wil eerst de economische haalbaarheid van zo'n onderdeel kennen. Dat geldt ook voor het herstel van de gracht, die ter hoogte van de SNS-bank gedempt is. Ik ga niet nu al een strook grond bestemmen voor die waterloop."

In het beleidsplan wordt in het hoofdstuk realisatie duidelijk gerept over het budget voor de aanleg van een watergang langs de Rooseveltweg. Het andere deel, langs Costerweg en Kortenoord Allee, wordt alleen als te onderzoeken mogelijkheid genoemd.

Rioleringen

Ook bij het hoofd Gebouwen en terreinen van de LUW, ir A. van der Have, leeft scepsis over de watergang. Je weet niet wat je onder de grond aantreft. Niet zozeer vervuiling, maar leidingen of in onbruik geraakte rioleringen. Vaak is slechts een kwart daarvan bekend. Dat kan heel kostbaar worden."

Van der Have constateert dat het beeldkwaliteitsplan voor Kortenoord, waarin de LUW de gewenste uitstraling van het gebied beschrijft, integraal is overgenomen. Hij meent dat de samenwerking van LUW en DLO met de gemeente verder moet gaan, zodat de kennisinstellingen een herkenbare plaats krijgen. Het landschapsbeleidsplan formuleert op pagina 15 dan ook dat Wageningen zich als kenniscentrum moet presenteren als trendsetter in plaats van een trendvolgend groen beleid voor binnen- en buitengebied te voeren."

Die intentie ten spijt constateert Van der Have dat het op dit moment zelfs niet mogelijk is om de bosschages verwijderd te krijgen die de nieuwbouw van Virologie aan het oog van bezoekers onttrekken. Met moeite wordt er wat gesnoeid. Ook de Born ligt verstopt."

Dr W. Vos, afdelingshoofd Terreinbeheer van het DLO-Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek hield tijdens het afscheidssymposium van burgemeester Jager begin deze maand een hartstochtelijk pleidooi voor een landschapsbeleid dat recht doet aan de kwaliteiten van Wageningen. Terugblikkend wil Vos zich niet uitlaten over het landschapsbeleid. Wel wil hij kwijt dat de stadsrand te chaotisch is en dat het schipperende collegebeleid, in het bijzonder rond de Eng en de aanleg van de kunstijsbaan op de Wageningse Berg, geen recht doet aan het behoud van waardevolle landschappen rond Wageningen.

In zijn lezing vroeg ook Vos om herstel van de natte ecologische infrastructuur tussen de stuwwallen. Hij gaf aan dat DLO op de Born een bijdrage zal leveren. Het water zal worden opgevangen en gezuiverd in moerassen, voordat het afgevoerd wordt door een stelsel met directe verbinding naar de stadsgracht."

Vos wil verder dat de historische stad haar gezicht weer naar de uiterwaarden en de Rijn keert. Hij ziet kansen voor het ontwikkelen van centrumfuncties zoals winkels en een restaurant - Wageningen heeft volgens hem alleen eethuisjes - met uitzicht over de uiterwaarden. Vooral voor buitenlanders behoren de Grebbedijk, het uitzicht over de uiterwaarden, de overstromingen, het schaatsen en de wandeling langs de rivier tot de grootste attracties van de stad", aldus Vos in zijn lezing.

Eweg vindt echter niets van die potentie terug in het landschapsbeleidsplan. Het woord recreatie ontbreekt domweg, constateert de landschapsarchitect. Geenen stelt het helemaal met Vos eens te zijn maar wijst er tegelijkertijd op dat volgens de structuurvisie voor de binnenstad juist de zuidzijde van het centrum het rustige en groene deel moest worden. En Wageningen ligt helemaal niet aan de Rijn", constateert Geenen.

Re:ageer