Wetenschap - 14 maart 1996

Hermans dochters maken menselijke lactoferrine

Hermans dochters maken menselijke lactoferrine

Dierenbescherming wil einde aan samenwerking van Nutricia met Pharming

Vier nakomelingen van de omstreden eerste transgene stier ter wereld, Herman, produceren in hun melk inderdaad menselijke lactoferrine, zo werd deze week bekend. De vier dochters van Herman kregen de afgelopen weken kalveren, waarna de melkgift op gang kwam. Of de vijfde transgene nakomeling ook lactoferrine in haar melk produceert, wordt naar verwachting binnen enkele weken duidelijk.


Volgens het Leidse bedrijf Pharming (voorheen Gene Pharming Europe), dat het experiment met de transgene runderen uitvoert, blijkt uit initieel onderzoek dat de biologische activiteit van de lactoferrine in de melk niet te onderscheiden valt van die van lactoferrine uit echte menselijke moedermelk.

Het eiwit lactoferrine is een natuurlijk antibioticum dat naar verwachting een sterke anti-bacteriele werking heeft, met name in het maag-darmkanaal. Het zou geschikt kunnen zijn voor de produktie van klinische voeding of medicijnen voor patienten met een verhoogd infectierisico, zoals te vroeg geboren baby's, kankerpatienten die chemo- of radiotherapie ondergaan en aidspatienten.

Het beschikbaar komen van lactoferrine uit koemelk brengt het onderzoek van Pharming naar humane lactoferrine een fase verder. Voor de ontwikkeling van klinische voeding gaat het biotechnologiebedrijf nu met de Verenigde Bedrijven Nutricia in Zoetermeer pre-klinische en in een later stadium klinische tests uitvoeren. Dit onderzoek zal zich richten op de karakteristieken van de lactoferrine, teneinde met grotere zekerheid te kunnen vaststellen of het inderdaad gaat om humane lactoferrine.

Woordbreuk

De Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Dieren, fel tegenstander van experimenten met transgene dieren, beschuldigt Nutricia van woordbreuk en eist, net als in 1994, onmiddellijke stopzetting van de samenwerking tussen de twee bedrijven. De nieuwe samenwerking tussen Nutricia en Pharming staat haaks op de overeenkomst van 9 juni 1994 tussen Nutricia en de Dierenbescherming, waarin werd overeengekomen dat Nutricia niet zou samenwerken met Pharming, totdat een ethische hertoetsing van het experiment met Herman zou hebben plaatsgevonden." Zo'n hertoetsing is er niet geweest.

Bovendien, zo stelt de Dierenbescherming, heeft Nutricia indertijd toegezegd de voorkeur te geven aan alternatieven boven het gebruik van genetisch gemanipuleerde dieren, bijvoorbeeld de produktie van humane lactoferrine door micro-organismen.

Met behulp van een transgene schimmel produceert het Amerikaanse biotechnologiebedrijf Agennix lactoferrine, die beschikbaar is voor onderzoek. Nutricia zal tijdens het pre- klinisch onderzoek zowel deze als de door transgene koeien geproduceerde lactoferrine testen en de werking van beide eiwitten tegen elkaar afzetten. Het bedrijf wijst de stelling van de Dierenbescherming dat het woordbreuk zou plegen van de hand.

Opbrengst

Zowel Pharming als Nutricia bestempelen het beschikbaar komen van humane lactoferrine uit koemelk als een belangrijke stap voorwaarts. Maar het is nog te weinig. De hoeveelheid lactoferrine die de melk van Hermans nakomelingen bevat, is met 0,1 gram per liter te weinig voor commerciele toepassing. Voor een rendabele produktie van lactoferrine uit transgene runderen is een opbrengst nodig tussen een en tien gram per liter melk, aldus een woordvoerder van Pharming.

Tot die conclusie was Pharming al lang geleden gekomen, op grond van proeven met transgene muizen. Er is dan ook al een opvolgster van Herman: de transgene koe Ike. Het gen-construct dat verantwoordelijk is voor de produktie van humane lactoferrine is in haar geval via een andere techniek gemaakt. Pharming verwacht dat de melk van Ike zo'n tien gram lactoferrine per liter zal bevatten, voldoende voor grootschalige klinische tests en de daaropvolgende produktie.

Het zal nog zo'n twee jaar duren voordat Ike haar eerste melk geeft. Hoewel Herman in de ogen van Pharmings wetenschappelijk directeur prof. dr G. van Beynum absoluut niet naar de slacht hoeft, lijken de dagen van de stier geteld. Volgens de afspraak die Pharming indertijd met de minister van Landbouw maakte, eindigt het experiment met de transgene stier eind juni. Die overeenkomst bepaalt tevens dat Hermans transgene dochters slechts honderd dagen melk mogen geven.

Re:ageer