Wetenschap - 5 juni 1997

Herhaalde nutteloze bewegingen om te overleven

Herhaalde nutteloze bewegingen om te overleven

Herhaalde nutteloze bewegingen om te overleven
Nieuwe onderzoeksprojecten naar stress bij landbouwhuisdieren
Ingediend kippenonderzoek werd afgekeurd, maar desondanks heeft het departement Dierwetenschappen goed gescoord in de eerste toekenningsronde van het NWO-onderzoeksprogramma Grenzen aan welzijn en dierlijke productie. Van de twaalf miljoen gulden die de Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek (NWO) en het ministerie van Landbouw vorig jaar beschikbaar stelden, is reeds vier miljoen uitgezet. Vier projecten zijn goedgekeurd. In drie daarvan spelen Wageningse onderzoekers een belangrijke rol
Lichtelijk geirriteerd belt etholoog dr Paul Koene van het departement Dierwetenschappen op. Hij wil weten in welk blad professor Goos, hoogleraar experimentele dierkunde in Utrecht, heeft gezegd dat voor het NWO-onderzoeksprogramma Grenzen aan welzijn en dierlijke productie geen voorstellen zijn ingediend die kannibalisme bij kippen beogen op te lossen. Goos, voorzitter van de voorbereidingscommissie van het onderzoeksprogramma, maakte half mei in het Utrechts Universiteitsblad bekend dat in totaal voor 29 miljoen gulden was aangevraagd. Hij betreurde het ontbreken van voorstellen om de problematische situatie van de scharrelkip te onderzoeken. Scharrelkippen vreten elkaar op - je kunt je afvragen of een batterijkip (..) het niet beter heeft. Tot voor kort kregen scharrelkippen een aluminiumbrilletje op, zodat ze elkaar niet kunnen zien. Maar dat werkte niet echt goed. Daarom wordt het puntje van de snavel afgebrand, zodat het pijn doet als ze elkaar pikken. Maar dat gaat verboden worden () Dat vraagt om onderzoek, aldus Goos in het U-Blad
We hebben wel een aantal kippenprojecten ingediend, reageert Koene. Bovendien is in het verleden veel aandacht besteed aan kannibalisme bij kippen. Volgens hem is het probleem al honderd jaar oud en al net zo lang onderzocht. Een oplossing blijkt niet eenvoudig. Vorig jaar nog legde de etholoog aan het WUB uit dat kippen gemaakt zijn om te pikken, om de hele dag voedsel te zoeken. Op de boerderij zijn ze daar gauw mee klaar en bestaat de kans dat ze zich op elkaar richten. Voedsel aanbieden in niet-hapklare brokken, zoals groenvoer en meel, helpt in ieder geval een beetje
Je kan alleen proberen iets nieuws te doen en hopen dat je het probleem oplost. De onderzoeker bekeek een idee uit de ecologische landbouw, waar het aanbieden van kerstbomen kannibalisme onder de kippen verminderde. Dat hebben we uitgewerkt en als projectvoorstel ingediend, maar bij de NWO waren ze niet geinteresseerd. Het is voor de subsidiegevers te praktisch, te veel een gok.
Ook andere door Koene ingediende kippenprojecten werden niet gehonoreerd. Een inventariserend project, alsook een fundamenteel project waarin het ontstaan en de ontwikkeling van het kannibalisme wordt bestudeerd, werd afgewezen. Het ene project vindt de commissie te praktisch en te banaal, het andere te ambitieus. De commissie wil snel oplossingen voor het probleem, maar zo simpel is het niet. Die mensen willen gewoon voor een briefkaart op de eerste rang zitten, klinkt het enigszins verbolgen
Stereotiep
Koene's collega etholoog dr Wim Schouten, die het gedrag van varkens bestudeert, lukte het wel twee projecten goedgekeurd te krijgen. Samen met Utrecht zal in Wageningen een theoretisch model worden ontwikkeld dat het objectief meten van welzijn bij productiedieren mogelijk maakt
Daarnaast hoopt Schouten er, samen met onderzoekers van de vakgroep Fysiologie van mens en dier en onderzoekers uit Utrecht, achter te komen of er typen varkens zijn die in de intensieve varkenshouderij wel goed gedijen. Schouten: Je hebt zogenaamde passieve varkens die een situatie over zich heen laten komen, en actieve varkens die proberen greep te krijgen op de stressvolle omstandigheden.
Passieve varkens ontwikkelen stereotiep gedrag, waarbij bepaalde nutteloze bewegingen eindeloos herhaald worden. Schouten: Die stereotypieen brengen bijvoorbeeld de hartslag omlaag. Het gedrag is heel functioneel. Het betekent wel dat er iets mis is, maar het is voor het dier een prima oplossing om de situatie door te komen. Het is de bedoeling de functie van stereotiep gedrag op niveau van de hersenen verder te onderzoeken. In totaal zullen twee aio's en een postdoc nagaan in hoeverre varkens zich kunnen aanpassen aan hun huisvestingsomstandigheden
Chronische stress
Het derde project kwam ook in Wageningse handen. Onder leiding van celbioloog prof. dr Wim van Muiswinkel kan op kosten van de NWO een onderzoek starten naar het effect van stress op de gezondheid van vissen. Samen met onderzoekers van de sectie Visteelt en visserij, het Instituut voor Dierhouderij en Diergezondheid (ID-DLO) en Nijmeegse onderzoekers wil Van Muiswinkel achterhalen of de omstandigheden in de intensieve visteelt moeten veranderen of dat vissen met een zekere genetische aanleg wel tegen de huidige intensieve productiewijze kunnen
Nu sterven door chronische stress en ziekte veel vissen. Het verbeteren van de genetische resistentie tegen stress en ziekte lijkt een aantrekkelijke oplossing voor het probleem. Maar door vissen te selecteren die verminderd reageren op stresssituaties wordt onbedoeld ook geselecteerd op een veranderde hormoonhuishouding. Het immuunsysteem gaat anders reageren, wat negatieve gevolgen kan hebben. Het visproject beoogt, met twee aio's en een postdoc, de negatieve effecten van eenzijdige selectie te onderzoeken

Re:ageer