Wetenschap - 27 november 1997

Griep

Griep

Griep
In Hongkong zijn vier mensen gestorven aan de vogelgriep. Grootschalige, dodelijk griepvirussen ontstaan vaak in Azie. Hoe komt dat?
Zo'n nieuwe griepinfectie bij de mens ontstaat door nauw contact met diersoorten, zoals het varken, de eend en in mindere mate de kip. Zuidoost-Azie is daarvoor een ideale plek: het is dichtbevolkt en er wordt veel kleinschalige landbouw bedreven. Je vindt varkens, kippen en eenden in nauw contact met elkaar en met mensen. Bekend is dat het griepvirus de sprong van vogel naar mens meestal maakt via het varken
Het griepvirus is berucht om zijn vermogen tot recombineren. Influenza kan op twee manieren veranderen. Door antigenic drift, dat wil zeggen het optreden van kleine veranderingen van de oppervlakte-eiwitten, door lokale, subtiele mutaties. Dan herkent ons immuunsysteem het virus niet meer. Door antigenic drift zijn mensen steeds opnieuw vatbaar voor de griep. De meeste mensen herstellen daar weer snel van
Af en toe verandert het virus zeer drastisch, door antigenic shift. Dat is een gevolg van genetische recombinatie tussen twee griepvirussoorten, waarbij volledige uitwisseling van eigenschappen kan optreden. Het genetisch materiaal van het griepvirus is gesegmenteerd en verschillende virussen kunnen bij een menginfectie eenvoudig die segmenten uitwisselen. De uitwisseling vindt makkelijk plaats in het varken, dat vatbaar is voor zowel het griepvirus van de mens als de vogelgriep. Daar kunnen die twee virussen elkaar dus tegenkomen. Het resultaat kan een nieuw griepvirus zijn, waar de wereldpopulatie totaal geen weerstand tegen heeft
Maar misschien is het varken niet per se nodig als tussengastheer. Er kan ook ergens een eend of een kip rondlopen die toevallig vatbaar is voor het humane griepvirus. Dan kunnen de twee virussen elkaar daar ontmoeten en segmenten uitwisselen
De kunst is nu om tijdig een vaccin te ontwikkelen tegen die nieuwe variant. Het is mogelijk te anticiperen op antigenic drift. Welke griepversie de volgende zal zijn, valt dan redelijk te voorspellen, dus daar kun je tegen vaccineren. Maar antigenic shift, dat kun je geen stap voorblijven. Het ontwikkelen van een vaccin voor zo'n geheel nieuw virus duurt minstens een half jaar
Hoe goed de mens ook is met zijn vaccinaties, het griepvirus haalt ons altijd weer in. Wij virologen hebben een lijst opgesteld van meest bedreigende virussen waar we in de volgende eeuw mee te maken zullen hebben. Het pokkenvirus is uitgeroeid en van polio zullen we naar verwachting ook geen last meer hebben. Maar de griep staat bij de meeste virologen in de top-5, omdat het virus zo vrijelijk kan recombineren

Re:ageer