Wetenschap - 8 augustus 1996

Gelders plassengebied in aanbouw

Gelders plassengebied in aanbouw

Nieuwe zwem-, vis- en zonnebadplaatsen rond Wageningen

Tussen Ede en Veenendaal komt een recreatieplas, Andelst maakt zijn plas aantrekkelijker, Lent wil een recreatieplas en Rhenen opteert voor een jachthaven met visvijver en ligweide. Maar wordt ook rekening gehouden met het landschap, de natuur, de waterkwaliteit en de bereikbaarheid voor fietsers?


Landschapsinrichting is niet zo makkelijk. Elk nieuw project moet aan legio, vaak tegenstrijdige eisen voldoen. Dat geldt niet in het minst voor de nieuwe recreatieplassen die gemeentes rond Wageningen willen aanleggen. De plassen moeten voldoende verkoopbaar zand opleveren, aantrekkelijk zijn voor zoveel mogelijk zwemmers, vissers en zonnebaders, een natuurbouwzone bevatten en goed bereikbaar zijn voor fietsers. Ze mogen niet in een natuurgebied liggen, niet in een gebied met te veel agrarische bedrijven en er mag niet in geloosd of gedumpt worden.

De Recreatiegemeenschap Veluwe - een samenwerkingsverband van 23 gemeentes rond de Veluwe - wil al twintig jaar bij Ede net zo'n recreatieplas als ze beheert bij Barneveld (25 kilometer van Wageningen), Nijkerk (35 kilometer) en Bussloo (35 kilometer). Daar kan de dagrecreant genieten van lig- en speelweides, horeca-voorzieningen, parkeergelegenheden, douches, kleedkamers en vissteigers. De grotere hebben ook surfvoorzieningen, een manege, camping, benzinestation, wandelpaden en eerste-hulpposten. Verenigingen organiseren er vollybalcompetities, barbeques en popconcerten.

Rond de Veluwe liggen nu negen recreatieplassen. Samen vangen ze jaarlijks zo'n twee miljoen dagrecreanten op en vormen ze een buffer voor het rustige natuurgebied erachter. Wanneer ook de plas bij Ede klaar is, is de ring gesloten.

Jarenlang leidde de Edese plas een hardnekkig papieren bestaan. Bestuurders waren het niet eens over de plaats, waren bang dat op zondag werd gezwommen of wisten niet waar het zand naartoe moest. Maar in maart heeft de gemeente Ede dan toch een principebesluit genomen over een recreatieplas van 25 hectare. Rijkswaterstaat gebruikt het zand bij de verbreding en verlenging van de snelweg A30. En er is ook een acceptabele plaats gevonden: tussen de spoorweg vlakbij Veenendaal/De Klomp en de rijksweg van Arnhem naar Veenendaal. Momenteel is dit agrarisch gebied, grenzend aan een industriegebied", legt gemeentevoorlichter Marie-Louise de Jong uit. En er hoeven maar enkele bedrijven te worden uitgekocht."

Stadsrand

Voordat het recreatieschap kan graven moet Ede evenwel nog twee procedures doorlopen. Vanaf half augustus kunnen burgers bezwaren aantekenen tegen het bestemmingsplan; bij hardnekkige bezwaren beslist de Kroon. Daarnaast moet de provincie Gelderland goedkeuring verlenen. Gerard Beltman van het receatieschap verwacht dat het schap over twee jaar kan gaan graven. Vanuit de provincie is er alle medewerking", weet hij, en de gemeente Ede onderhandelt momenteel met de boeren over uitkopen en met de omwonenden over compensatie voor overlast. Natuurorganisaties zullen blij zijn met het project. Want wanneer je het gebied duidelijk bestemt als recreatie-gelegenheid, voorkom je dat het een rommelige stadsrand wordt, waaruit de boeren zich langzaam terugtrekken en de industrie uitbreidt." Beltman erkent dat de locatie niet heel aantrekkelijk is voor recreatie. Natuurlijk, zo'n klein meer tussen spoorweg en rijksweg is qua rust en ruimte niet te vergelijken met het bos
en de heide. Maar het is altijd nog meer dan een stadspark, en veel dagrecreanten hebben er plezier van."

In het ontwerp besteedt het recreatieschap ook aandacht aan natuurontwikkeling. Het drukke gedeelte, zoals de parkeergelegenheden, restaurants en ligweides, komt aan een kant. Naar de kant van Veenendaal/De Klomp toe wordt het extensiever. Beltman: De oevers laten we daar zo natuurlijk mogelijk. Ze worden geleed en ondiep zodat zowel op droge als drassige grond vegetatie kan groeien. In het riet komen dan hopelijk de vogels die er thuishoren."

De gemeente Wageningen is unaniem positief over de recreatieplas. GroenLinks wil wel dat de plas goed bereikbaar wordt gemaakt voor Wageningse fietsers. En, zo vindt de fractie, het recreatieschap moet eventuele aanpassingen aan de fietsroute betalen, bijvoorbeeld een fietstunnel. Wageningen betaalt immers jaarlijks een ton aan het recreatieschap, terwijl het schap binnen de gemeentegrenzen alleen nog maar een klein stukje fietspad bij de Grebbeberg heeft gesubsidieerd.

Maar het recreatieschap heeft vooralsnog geen plannen om extra geld uit te trekken voor fietsverbindingen. Beltman acht de verbinding voor Wageningse fietsers door het Binnenveld prima, zover hij kan overzien, en bij aanpassingen voor fietsers in Ede rekent het schap op de gemeente.

De gemeente Andelst, waartoe Zetten behoort, gaat het aantal faciliteiten bij de recreatieplas achter Zetten (vijftien kilometer van Wageningen) uitbreiden. De plas is nu vijftig hectare groot en telt een aantal eenvoudige voorzieningen zoals een restaurant en een fietsenstalling. Er komen ondermeer mooiere ligweides, een manege en een hotel. De provincie Gelderland is al akkoord, weet de gemeentevoorlichter, en natuur- of milieu-organisaties hebben geen bezwaren aangetekend. Wel had de gemeente de plas graag groter gemaakt. Maar dit zag de provincie niet zitten: de zandverkoop zou te veel concurreren met de verkoop uit plassen die komen bij Lent.

Compensatie

Bij Lent (twintig kilometer van Wageningen) zijn plassen gepland midden in een nog te bouwen woonwijk van 12.500 woningen. De plassen krijgen meerdere functies waaronder mooi wonen aan water, zwem- en visgelegenheid, verbetering recreatieve binnenvaart, verbetering watervoorziening en compensatie voor verlies van natuurwaarden door het bouwen van de wijk. Het zand wordt gebruikt voor wegen, woningbouw en industrie.

De Gelderse milieufederatie keert zich niet tegen de plassen; ze is voorstander van plassen dichtbij steden omdat de intensieve dagrecreatie zo minder autoverkeer behoeft. Wel zet ze vraagtekens bij plassen in een toekomstige woonwijk. Want dit kan weer voor meer verkeer zorgen omdat de afstanden in de stad groter worden. Het past niet bij het beeld van de compacte stad waarin het openbaar vervoer heel aantrekkelijk is te maken.

Daarnaast bemoeit de federatie zich intensief met de inrichting. Als bestuurders wonen aan water zo belangrijk vinden, moeten ze de plassen dan niet heel grillig maken zodat zoveel mogelijk bewoners uitzicht op water hebben? Verder, zo vindt de federatie, mag er niet te veel zand afgegraven worden, omdat in diep water weinig leven mogelijk is. En de federatie stelt nog meer voorwaarden die de natuur vrij spel moeten geven. Het gebied vormt namelijk onderdeel van de Ecologische hoofdstructuur, waar volgens landelijke afspraken de natuur juist bevorderd moet worden in plaats van verminderd, zoals met het bouwen van een woonwijk gebeurt. Plassen kunnen wat compenseren", verklaart woordvoerder Joost Reijnen. Maar we zijn hier een beetje sceptisch over. Met al die andere functies die de recreatie-plassen ook krijgen, blijven het waarschijnlijk veredelde stadsparken."

IJsbaan

Echt verzet is er tegen de plannen van de gemeente Rhenen, die in de uiterwaarden van de Rijn de recreatieplas Palmerswaard wil aanleggen. Er komt een jachthaven, een visvijver met steiger voor invaliden en de recreant kan er surfen, zonnebaden en waarschijnlijk ook zwemmen. Daarnaast komt achter de tuinen van woningen in de buurt een natuurbouwzone. Een projectontwikkelaar doet het beheer en dekt de kosten met ondermeer de verkoop van het afgegraven zand en klei. De gemeente legt alleen wat extra paden aan. Het is een belangrijke stimulans voor onze middenstand", verklaart de gemeentewoordvoerder. Met de extra voorzieningen hopen we dat meer recreatievaarders een paar dagen in Rhenen aanleggen." De gemeente acht de plas bovendien aantrekkelijk voor de mensen in de buurt. In de winter wil ze de ligwei onder laten lopen en er een ijsbaan te maken: schaatsen daar is veiliger dan op het natuurijs in de Blauwe Kamer.

Het plan ligt nu ter inzage voor de burgers. Het is nog allerminst zeker dat het deze procedure overleeft. In ieder geval tekent de stichting Uiterwaarden Rhenen bezwaar aan. Met het project, vreest de stichting, worden te veel natuurwaarden in de uiterwaarden aangetast, wordt het historisch uitzicht op Rhenen aangetast en wordt de rust in het gebied verstoord door auto's en dagjesmensen.

Of Palmerswaard ook zwemgelegenheid wordt, hangt mede af van de vraag of het aan de waterkwaliteits- en veiligheidsnormen kan voldoen. Maar als lozingen door boeren of industrie uitblijven, is dit voor de meeste plassen niet zo'n probleem, legt Brigitte Bethe van de dienst Milieu en water van de provincie Gelderland uit. Bij aanhoudende drukte loopt de zwemmer wel wat risico op oorontstekingen of diarree, maar hier wordt landelijk voor gewaarschuwd. En in de zeldzame gevallen dat een ernstige ziekteverwekker wordt vermoed, verbiedt de provincie tijdelijk het zwemmen. Het grootste probleem vormt momenteel de algengroei, waardoor obstakels en duikende kinderen niet goed zijn te zien. Omdat echter bijna elke plas de norm van een meter diep kunnen kijken overschrijdt, is het onhaalbaar om het zwemmen daarom te verbieden. De beheerder wordt eigenlijk alleen gevraagd een zodanig visbeleid te voeren dat er meer watervlooien komen die algen eten.

Gelderland telt momenteel 110 openbare chloorbaden (meest binnenbaden), 250 tot 300 zwembaden op campings en hotels en 110 natuurlijke zwemplaatsen, waaronder ook enkele zwemplaatsen zonder voorzieningen. De verboden zwemplaatsen, zoals bij het Grintgat in Rhenen (vijf kilometer van Wageningen) vallen hier niet onder en worden ook niet op waterkwaliteit gecontroleerd. Evenmin als zwemplaatsen bij de Rijn. Bethe: Daarom raden we ook aan om alleen in de ingerichte plassen te zwemmen."

Maar is er behoefte aan nog meer van deze ingerichte plassen? Ja, zeggen de gemeentes. Mensen krijgen steeds meer vrije tijd en enquetes leren dat ze graag een recreatieplas in de buurt hebben. Het recreatieschap verwacht dat mensen die nu een plas te ver vinden, wel gaan als er een in de buurt is en dat wie al naar plassen ging, overstapt op de plas dichtbij. De provincie wijst er tenslotte op dat onlangs een aantal gemeentes, waaronder Wageningen, hun buitenbad hebben gesloten vanwege de hoge kosten die strengere veiligheidsnormen met zich meebrengen. Voor hen zijn recreatieplassen veel goedkoper.

Re:ageer