Wetenschap - 5 oktober 1995

Florax:

Florax:

De nieuwe bestuursopzet

De nieuwe bestuursopzet van Ritzen mist een onderbouwing", meent dr R.J.G.M. Florax, voorzitter van de universiteitsraad en econoom. Ritzen wil het opleidingsaanbod aan de universiteiten differentieren, het aantal opleidingen en de verblijfsduur van studenten verminderen, selectie en verwijzing invoeren en de studeerbaarheid vergroten. Daarom zijn er bestuurlijke aanpassingen nodig, zegt het hoger-onderwijsplan. De relatie tussen beleid en bestuurlijke aanpassing wordt echter niet gelegd."

Toch wel. Ritzen is niet gediend van stroperige besluitvorming op de universiteiten.

Die stroperigheid is een mythe die een eigen leven is gaan leiden. In de praktijk valt het erg mee. Op de andere universiteiten vergaderen de raden een paar uur per maand, in Wageningen - waar universiteitsraad en faculteitsraad samenvallen - iets langer. Nee, de besluitvorming gaat alleen traag als de faculteit verdeeld is."

Ik kan me wel iets voorstellen bij de opmerking van de minister dat de hierarchische verhouding ontbreekt. Het vermogen van college en raad om de faculteit te sturen is beperkt. Maar de vele veranderingen in Ritzens voorstel maken de slagkracht van de universiteit niet groter. Als je een praatcircus wilt, moet je doen wat Ritzen wil. Er komt een medezeggenschapsraad met weinig bevoegdheden, die op bepaalde punten mag instemmen en over alles mag adviseren. Dan komt er een raad van toezicht bij, met goedkeuringsbevoegdheden. Het college van bestuur moet instemming bij de medezeggenschapsraad halen en goedkeuring bij de raad van toezicht."

We moeten niet uitsluiten dat de verantwoordelijkheid van de universiteitsraad afneemt als hij geen beslissingsbevoegdheid meer heeft. Geschillen zijn niet ondenkbaar en dan moet de raad van toezicht en eventueel een externe geschillencommissie optreden. Kortom: slagvaardiger wordt het niet. Waarom geeft Ritzen de universiteiten geen vrijheid bij het bepalen van hun organisatiestructuur?"

Omdat hij de structuur wil veranderen. De raad en de vakgroepen geven hun bevoegdheden toch niet vrijwillig op?

Met het voorstel van Ritzen verdubbelt het aantal raden. Als de onderzoeksinstituten aan personeelsbeheer gaan doen, moet er weer een medezeggenschapscircus omheen gebouwd worden. Daarnaast mogen de medezeggenschapsraden aparte commissies van personeel en studenten instellen. Ritzen creeert allemaal praatclubs."

Wat is dan het voorstel van de Wageningse raad?

Een aantal fracties is bezorgd over de positie van de vakgroepen. Ritzen wil het vakgroepsbestuur weg hebben. Maar een vakgroep is meer dan een bestuurlijke eenheid; ze geeft de garantie dat vakken worden verzorgd en draagt bij aan onderzoeksprogramma's. In Wageningen gaan we ervan uit dat de vakgroepen de verwevenheid realiseren van onderwijs en onderzoek. Het voorstel van Ritzen bergt het gevaar in zich dat die verwevenheid verdwijnt."

De buiten-universitaire leden zijn positief over de nieuwe raad van toezicht. Ze redeneren dat zo'n raad al goed werkt bij de academische ziekenhuizen. Bovendien vinden ze dat met de medezeggenschapsraad bij de hogescholen positieve ervaringen zijn opgedaan. Daar heb ik mijn twijfels over. De hogescholen komen uit een andere situatie, zonder medebestuur. Op de universiteit hebben de professionals altijd het beleid mede kunnen sturen. Die inhoudelijke sturing heb je nodig."

Is die sturing niet enorm uitgehold in de afgelopen jaren? Niet de raad maar personen in de faculteit hebben het onderwijs- en onderzoeksbeleid vormgegeven.

Kijk naar het onderwijs. De raad neemt de nota Onderwijs 2000 aan, die kaderstellend is voor de opleidingen. De vaste commissie onderwijs houdt namens de universiteitsraad die kaders in de gaten. We praten in de raad niet over afzonderlijke studies, maar bijvoorbeeld over de vraag of de propaedeuse al dan niet moet worden aangepast. De raad probeert zoveel mogelijk bevoegdheden op een lager niveau te leggen. Maar dat betekent niet dat de raad niet meer hoeft te besturen."

Er komt een verschuiving van taken, door de interne discussie over de middenstructuur: we krijgen onderwijs- en onderzoeksinstituten. Ritzen is vaag over die instituten. Zo noemt hij de integratie van onderwijs en onderzoek belangrijk, maar hij geeft nergens aan hoe je dat moet regelen."

Mooi toch? Dan kan de universiteit dat zelf regelen.

Nee, Ritzen moet ervoor zorgen dat professionals het onderwijs en onderzoek kunnen sturen. Dan kom je op een raad en adviesorganen met personeel en studenten. In de opzet van Ritzen krijg je een ambtelijk aangestuurde organisatie. De raad van toezicht en het college van bestuur staan ver van de onderwijs- en onderzoekspraktijk af. Dat zal het draagvlak van de besluitvorming aantasten. En je kunt je afvragen of een raad van toezicht voldoende geequipeerd is om het hele spectrum van de LUW te overzien."

Hoe gaat u de stroperigheid van de besluitvorming aan de LUW oplossen?

Die stroperigheid doet zich vooral voor als je in tijden van bezuinigingen op een democratische manier probeert te besluiten welke mensen weg moeten. Hoe was het ook alweer: de kip en de kalkoen moeten samen uitmaken wie van hen het kerstmaal wordt. Bepaalde vakgroepen die fors moeten bezuinigen, hebben nog steeds geen formatieplan. Het betekent dat je beslissingen over reorganisaties op een hoger niveau moet nemen."

Maar college en raad hanteren toch de kaasschaaf? Ze stoppen de bezuinigingen op het onderwijs in het capaciteitsmodel; elke docent krijgt minder geld.

Er bestaat geen steun in de faculteit en de universiteitsraad voor het capaciteitsmodel van het college van bestuur. Dus gaat de besluitvorming traag. Maar dat los je niet op met drie mensen in het bos die zeggen hoe het moet. Je kunt wel vakgroepen opheffen, maar zo'n besluit hoort tijd te kosten. Een foute beslissing heb je niet zomaar hersteld; het kost jaren om iets op te bouwen. Nee, die stroperigheid wordt zwaar overdreven."

Iedereen mag meepraten over de besluitvorming: het college, zijn adviseurs, de raad, de sectoren, de clusters, de vakgroepen, individuele leden die een ander standpunt hebben...

Bij het plan dat Ritzen nu op tafel legt, is dat zo. In de huidige situatie heeft de raad echter duidelijke bevoegdheden. Wellicht moeten we de advisering wat indammen, maar het is niet zo dat iedereen ons brieven stuurt over van alles en nog wat. En geloof maar niet dat er in de Ritzen-opzet geen brieven meer komen; die gaan dan naar het college van bestuur. Het is een kwestie van mentaliteit, dat heeft niets te maken met de bestuursstructuur. Maar die schrijfcultuur is juist de afgelopen jaren al aardig opgeknapt."

Re:ageer