Wetenschap - 10 augustus 1995

Europees zomerkamp bokst op tegen etnische conflicten

Europees zomerkamp bokst op tegen etnische conflicten

Jongeren uit voormalig Joegoslavie zijn tijdens het derde internationale zomerkamp in Wageningen niet, zoals de scouts op de World Jamboree, onwetend gehouden over de oorlogshandelingen in de Krajina. En onderling contact tussen de verschillende bevolkingsgroepen wordt hier juist niet vermeden. De jongeren komen uit verschillende Europese landen en regio's, naast ex-Joegoslavie en uiteraard Nederland ook uit onder meer Rusland, Roemenie, Hongarije en Zwitserland. Ze zijn naar het zomerkamp gekomen om elkaar beter te leren kennen en om zich te oefenen in creatieve activiteiten als theater, video en non-violent communication.


Luid gehuil zwelt op uit de watertoren die hoog oprijst boven het oefenveld naast voetbalstadion de Wageningse Berg. De deelnemers aan de workshop Non-violent communication kijken geschrokken om zich heen en vragen zich af waarom zij, meer dan 1500 kilometer verwijderd van oorlogsgebied, getrakteerd worden op een alarm. De wijze waarop vooral deelnemers uit ex-Joegoslavie reageren, brengt hun angstige ervaringen indringend naar voren.

De opmerking dat het gaat om een maandelijkse test van het alarm stelt ze enigszins gerust. Toch lijkt deze test heel lang te duren. De deelnemers zijn niet in staat de draad van de workshop weer op te pakken. Het lunchcorvee brengt afleiding.

Op deze maandag 7 augustus mag bij wijze van uitzondering een verslaggever van het Wagenings Universiteitsblad een ochtend met een workshop meedraaien. In het weekend hebben kamporganisatie en deelnemers juist besloten de pers slechts te laten spreken met een beperkt aantal woordvoerders. Kampdeelnemers uit vooral Kroatie en Servie werden overspoeld met vragen over de politieke en militaire situatie in hun land en dat wekte wrevel. De deelnemers, tussen 16 en 20 jaar oud, proberen juist het welzijn van hun familieleden te achterhalen. Ze zijn in Wageningen om de situatie in het vaderland twee weken te vergeten.

Tijdens het veertiendaagse zomerkamp valt het corvee steeds te beurt aan de leden van een van de veertien workshops, waaronder From patriarchate to partnership, Theatre and music, Refugees, News and newspaper en Design. Vandaag dus de deelnemers van Non-violent communication. Met sandwichborden omhangen - We are in a bad mood, can anybody tell us why we don't like mondays - verwelkomen zij de ruim tweehonderd andere kampdeelnemers aan het ontbijt. Intussen klinkt het nummer I don't like mondays van de Boomtown Rats ononderbroken in de kantine van het voetbalstadion.

Voorwaarde voor deelname aan de workshop is dat je het volhoudt dit nummer aan te horen", grapt de Servische workshopleider Milica Krstanovic. Haar collega, de eveneens uit Belgrado afkomstige Trikic Zorica, stelt de voornamelijk vrouwelijke deelnemers voor te praten over dingen die ze niet leuk vinden maar toch moeten doen. De deelnemers sommen op: afwassen, opstaan, haar wassen, naar school gaan, na het kamp naar huis gaan, met het openbaar vervoer reizen en aardig zijn als je ziek bent. Dan vraagt Zorica naar het waarom. Het moet, Het kamp is zaterdag afgelopen of Soms heb ik geen auto en dan is kaartjes kopen zo'n geregel.

Vervolgens vraagt Zorica de deelnemers om ik moet te vertalen in ik doe die dingen graag omdat ik.... Dat beweegt de deelnemers de positieve kanten naar voren te brengen. Ze zijn nog slaperig van de lange gesprekken de avond tevoren. Maar Zorica spoort hen voortdurend aan, niet in de laatste plaats met haar gulle lach. Met deze tactiek hebben de deelnemers vanochtend hun weerzin voor het ontbijtcorvee veranderd in iets positiefs. En met succes, want de andere kampdeelnemers waren verrast door zoveel attentie tijdens het ontbijt.

Ontwikkelingspsycholoog Krstanovic legt uit dat de eenvoudige oefeningen helpen bij het leren kennen van je eigen en andermans gevoelens. Om daar op een positieve manier mee om te gaan. We praten niet over gevoelens maar proberen ze te tonen en te begrijpen. Dat is de basis voor onze aanpak van stress en haat in oorlogstijd." Vanuit Belgrado hebben Krstanovic en bevriende collega's, met toestemming van de autoriteiten en met financiele steun van Unicef, trainingsprogramma's opgezet. Bijvoorbeeld voor mensen die werken met kinderen die veel hebben meegemaakt. De stress en de tranen moeten eruit", aldus Krstanovic.

Gezichtspunt

Vooral de Taal van de Giraffe, ontwikkeld door Marchall Rosenberg van het International Centre for Non-violent Communication, speelt een belangrijke rol in de speelse trainingen met liedjes en spelletjes. De giraffe is het zoogdier met het grootste hart, het beste gezichtspunt en een heel goed gehoor. Daarmee staat het dier symbool voor non-violent-communication." Krstanovic traint ook ex-krijgsgevangenen om beter om te gaan met hun ervaringen en zicht te krijgen op hernieuwd samenleven en -werken met de vijand. Maar onze aanpak is niet zaligmakend. Ik observeer altijd goed of mensen geinteresseerd zijn in onze aanpak, of ze ervoor openstaan", aldus Krstanovic. Je leert beter met de oorlog om te gaan, maar de oorlog stoppen we er niet mee".

Een cynische toeschouwer, niet geplaagd door dramatische ervaringen zoals nabij oorlogsgeweld, kan zo'n workshop en het zomerkamp makkelijk afdoen als obligaat. Want natuurlijk moet je overal de positieve kant van inzien. En lekker bouwen in de workshop Architecture, een video maken, kennismaken met Internet, de kampkrant Peace Mix in elkaar zetten of genieten van een sporttoernooi, een zwembadfeest of een Music Mountain festival met de in Australie gevierde aboriginal Joe Geia of maken; het zijn toch gewoon leuke manieren om vakantie te vieren?

Maar het zomerkamp is alles behalve vrijblijvend. Krstanovic legt uit dat de knop om moet. De kampdeelnemers zijn juist op een leeftijd dat ze daartoe bijzonder bereid zijn. De coordinator van alle workshops, Henk Bekker, voegt toe: De deelname aan workshops is verplicht en kan niet tussentijds gewijzigd worden. Daarmee voorkomen we dat deelnemers overstappen op een andere workshop op het moment dat het moeilijk of confronterend wordt. Overigens zijn sommige deelnemers al een jaar bezig met voorbereidingen voor het zomerkamp en onderhouden zij al diverse contacten met jongeren uit een van de andere dertien landen of regio's."

Bekker werkt bij het trainingscentrum Kontakt der Kontinenten in Soesterberg, een van de drie organiserende instanties. Kontakt der Kontinenten, Peace Bridge en de Foundation HCA-Projects streven naar een beter begrip tussen bevolkingsgroepen in Oost-Europa en tussen Oost- en West-Europa. Bekker is al voor het derde jaar betrokken bij de organisatie en grijpt terug naar ervaringen rond het eerste en tweede kamp in Hongarije: Drie jaar geleden was er weinig structuur en waren de discussies politiek getint. Dat ligt te ver buiten de competentie van deze kinderen. Daarnaast speelden vermoeidheid en de invloed daarvan op emoties toen diverse deelnemers parten."

Sindsdien staan de activiteiten onder striktere controle, vooral door het gericht zoeken naar leiders voor de workshops, stelt Bekker. We willen dat de deelnemers vorderingen maken. We hebben nu ook meer doe-workshops. Daar was behoefte aan en bovendien kun je zo makkelijker taalproblemen overwinnen. Je ziet dat nu al samenwerking ontstaat tussen de verschillende workshops: zo zullen de diverse workshops eind deze week samen een presentatie houden."

Bekker legt uit dat de organisatie de nationaliteiten gelijkelijk mengt over de workshops en in de tenten. De meer ervaren kampdeelnemers hebben als mentor enkele minder ervaren deelnemers onder hun hoede. Strenge regels houden de wind eronder: geen sterke drank, bier niet voor zes uur 's avonds, bar dicht om elf uur. Op drank- of drugsmisbruik staat als sanctie verwijdering van het kamp. De poorten sluiten om middernacht.

Inspiratie

Bekker benadrukt dat de organisatie geheel drijft op vrijwilligers, die veel tijd en geld inbrengen. Dat beaamt wethouder Jack Bogers (Groen Links). Hij heeft minderheden en vluchtelingen in zijn portefeuille en is bijzonder enthousiast over de praktische en inhoudelijk inzet van de vrijwilligers. Het hele kamp kost tweehonderdduizend gulden. Hulp en sponsoring kwam van diverse sportverenigingen, de Landbouwuniversiteit, het Provinciaal Militair Commando, vrijwilligers van studentenvereniging SSR en de Wageningse middenstand. Restaurant Macedonie sloot zelfs twee weken z'n deuren voor betalende klanten om gratis maaltijden te koken voor de jongeren.

Wethouder Bogers is al langer betrokken bij de zomerkampen. Hij nam als docent op 't Wagenings initiatief tot de contacten die een paar jaar geleden zijn gelegd in Servie, Duitsland en Tsjechie. Nu zijn die mensen in Wageningen. De deelnemers halen inspiratie uit de discussies en de workshops. Daarmee is het mogelijk om verder te bouwen aan een menselijke infrastructuur in Europa. Het zomerkamp is daarvoor een inhoudelijk goed initiatief; weliswaar klein, maar van onschatbare waarde."

Bogers leidt ook zelf drie dagen workshops, tussen zijn wethouders-werkzaamheden door. Over muziek, jeugdcultuur, hoe serieus jongeren worden genomen door ouderen en over racisme en nationalisme." Dat laatste is nodig, heeft Bogers gemerkt, want ook onder de kampdeelnemers bestaan vooroordelen.

Dat blijkt ook bij de workshop Non-violent communication. Twee Hongaarse deelneemsters stellen dat elke natie slechts een cultuur kan hebben. Een multi-etnische samenleving kunnen zij zich niet voorstellen. Zo stappen ze over de minderheden in Hongarije heen die graag hun eigen cultuur willen manifesteren. Relatief zijn die minderheden, Duitsers, Roemenen, joden en zigeuners, veel omvangrijker dan bijvoorbeeld de Marokkanen in Nederland. Toch zijn de twee Hongaren, die voor het eerst deelnemen aan een kamp, blij om andere nationaliteiten te ontmoeten. Bovendien vinden ze het kamp een goede gelegenheid om hun Engels te oefenen.

Re:ageer