Wetenschap - 17 september 1998

Ehrlich voorspelt nog steeds rampspoed op aarde

Ehrlich voorspelt nog steeds rampspoed op aarde

Ehrlich voorspelt nog steeds rampspoed op aarde
Lezingencyclus over de bevolkingsexplosie
Tegenstanders ergeren zich aan zijn zwartkijkerij, maar hij kreeg vele onderscheidingen voor de vasthoudendheid waarmee hij dreigende overbevolking en milieurampen op de wetenschappelijke agenda brengt. De bioloog prof. dr Paul Ehrlich, die op 26 september de Heinekenprijs voor milieuwetenschappen ontvangt van de Akademie van Wetenschappen, is omstreden. Op 28 september geeft hij een lezing in De Wereld
Vijfhonderdzesenzeventig dollar en zescent. Dat bedrag moest de bioloog prof. dr Paul Ehrlich in 1990 overmaken aan de in januari overleden hoogleraar Business Administration Julian Simon. De reden: een verloren weddenschap. Ehrlich en Simon hadden in 1980 voor duizend dollar chroom, koper, tin, nikkel en wolfram gekocht. Ehrlich meende dat de prijzen van deze metalen als gevolg van toenemende schaarste flink zouden stijgen. Simon voorspelde juist een prijsdaling
De afspraak tussen beide heren luidde dat bij een prijsdaling Ehrlich het verschil zou bijpassen. In het geval van een prijsstijging zou Simon de meerwaarde overmaken aan Ehrlich. Simon won de weddenschap overtuigend. De Wageningse milieueconoom dr Wim Heijman heeft het in 1992 nog eens nagerekend. Ook dat jaar had Ehrlich moeten betalen: ruim 356 gulden
De weddenschap tussen Ehrlich en Simon was er niet zo maar een. Beide wetenschappers waren het hartgrondig oneens over de toekomst van de aarde. Ehrlich, die op 28 september een lezing geeft in De Wereld, ziet weinig reden voor optimisme. Hij waarschuwt al tientallen jaren voor de rampzalige gevolgen van de sterke bevolkingsgroei. Zijn werk vormde een belangrijke inspiratiebron voor het rapport van de Club van Rome. Ook ontving de hoogleraar van Stanford University tal van onderscheidingen
Oorlogen
In zijn beroemde boek The Population Bomb uit 1968 voorspelde Ehrlich dat voor het jaar 2000 honderden miljoenen mensen zullen sterven van de honger. Ook voorzag hij dat de voor de moderne mens belangrijke hulpbronnen snel uitgeput zouden raken. Olie en metalen zouden schaarse en dure goederen worden
Politici zouden de ramp volgens Ehrlich niet meer kunnen keren. Zelfs hulpprogramma's zouden een forse stijging van het sterftecijfer niet kunnen voorkomen. Ehrlich schetst op een cynische manier een aantal scenario's waarin het bevolkingsprobleem zichzelf oplost, bijvoorbeeld door de uitbraak van een dodelijke besmettelijke ziekte of door oorlogen die zouden ontstaan door een strijd om de laatste hulpbronnen
Simon deelde de sombere mening van Ehrlich niet. Hij noemde het menselijk brein de ultieme hulpbron. Het is de mens nog altijd gelukt technologische oplossingen te vinden, argumenteerde Simon. De hoogleraar van de universiteit van Maryland zag geen reden te veronderstellen dat er spoedig een einde zou komen aan de menselijke inventiviteit
Voorlopig stelt de geschiedenis Simon in het gelijk. De door Ehrlich voorspelde hongersnood is er niet gekomen, althans niet op die schaal. De olievoorraden, die volgens het rapport van de Club van Rome in 2010 zouden zijn uitgeput, zijn nog lang niet op. Er is voor nog eens veertig a vijftig jaar olie gevonden. In feite hebben we evenveel opgemaakt als we erbij hebben gevonden, zegt Heijman
Wie verwacht dat Ehrlich terugkomt op zijn sombere voorspellingen, komt bedrogen uit. De hoogleraar gaat onverminderd door met waarschuwen. In het in 1996 verschenen boek The Betrayal of Science and Reason, dat hij samen met zijn vrouw Anne schreef, trekt hij van leer tegen anti-wetenschappers die het bestaan van milieuproblemen als het gat in de ozonlaag, zure regen en de stijging van de temperatuur op aarde in twijfel trekken. De tijd en de aandacht die deze personen krijgen, vertraagt het werken aan oplossingen, vinden de Ehrlichs
In dit boek verwerpt Ehrlich de veronderstelling dat er geen sprake zou zijn van overbevolking op aarde. Hij wijst erop dat een op de tien mensen op aarde 's avonds noodgedwongen met een hongerig gevoel gaat slapen. Ook vraagt hij zich af of wetenschappers die stellen dat er geen sprake is van een bevolkingsproblematiek, bedoelen dat de wereldbevolking eindeloos kan blijven doorgroeien
Trends
Heijman heeft weinig waardering voor het gesomber van Ehrlich. Die man moet gewoon zijn ongelijk toegeven. De fout van doemdenkers is volgens Heijman dat ze trends doortrekken. Als je trends doortrekt, loopt het altijd fout af met de aarde. We weten echter allemaal dat je trends niet zomaar mag doortrekken.
Om de bevolkingsgroei in ontwikkelingslanden te stoppen, is volgens Heijman economische groei nodig in die landen. Het is een demografische wet dat bij een stijging van de welvaart het aantal kinderen per gezin daalt. Komt die economische groei er niet, dan krijg je inderdaad de grootst mogelijke ellende. De honger en ondervoeding in Afrika zijn volgens Heijman geen gevolg van overbevolking, maar van wanbestuur

Re:ageer