Wetenschap - 28 maart 1996

Een koninkrijk met veel koningen en weinig onderdanen

Een koninkrijk met veel koningen en weinig onderdanen

Vakgroepsbelangen bepalen economieprogramma

Een landelijke visitatiecommissie, de vaste commissie onderwijs en twee externe deskundigen buigen zich over het nieuwe onderwijsprogramma van Economie. De onderwijscommissie vindt het programma een optelsom van vakgroepsbelangen, maar de studierichting kaatst terug: dat komt door de onderwijskaders.


Amper een maand geleden presenteerde de richtingsonderwijscommissie (roc) van Economie een nieuw studieprogramma. Vorig jaar deed ze dat ook al eens, maar dat programma stuurde de universiteitsraad zonder pardon terug, omdat er te weinig vrije keuze voor studenten in zat. Het nu ingestuurde programma, zo vinden de economen, is dan ook een second best-oplossing. De strakke kaders van de universiteit hebben tot forse aanpassingen geleid, die als moeilijk zijn ervaren. Het voegen van ons programma naar het vrije-keuzekader heeft vakgroepen geschaad en wordt als dreigend ervaren voor het voortbestaan van delen van het vakgebied en/of een vakgroep zelf", schrijven de economen in een toelichting op hun programma.

Zijn de economen niet helemaal tevreden over het programma, de vaste commissie onderwijs (vco), die het programma van advies moet voorzien, is helemaal niet tevreden. Op 21 maart stelde de commissie dat het programma flink moet worden aangepast, wil ze positief adviseren. Zo bevatten nog steeds niet alle specialisaties voldoende keuzeruimte en willen de economen een kleiner verplicht afstudeervak dan de kaders aangeven.

Ook willen ze een stage verplicht stellen. De economen hechten sterk aan een verplichte praktijktijd om zo een brug te slaan tussen beroepspraktijk en theorie en om zich te onderscheiden van andere economieopleidingen. De vco wil over de stage eerst tekst en uitleg van roc-secretaris dr ir L.H.G. Slangen, die zich onlangs in het WUB liet ontvallen dat de stage vooral bedoeld is om eens rond te kijken. Hij wilde toen geen eisen aan een stage verbinden, maar is inmiddels blijkbaar van gedachten veranderd.

Vakgroepsbelangen

De meest fundamentele kritiek van de vco is dat het programma te veel is bepaald door vakgroepsbelangen. Idealiter gaat het aan de LUW zo dat een roc een pakket aan vakken vaststelt en vervolgens aan de vakgroepen vraagt die vakken te verzorgen. Volgens de onderwijscommissie hebben de roc-leden van economie de rollen tot op zekere hoogte omgedraaid. Bij het opstellen van het economieprogramma zouden vakgroepsbelangen een grotere rol hebben gespeeld dan inhoudelijke belangen. En dat is natuurlijk moeilijk te verkopen bij de landelijke visitatiecommissie die het programma deze week heeft bekeken en vergeleken met andere economie-opleidingen in Nederland.

Aan roc-voorzitter prof. dr A. Kuyvenhoven de vraag of de beschuldigingen van de vco kloppen. Het opstellen van een studierichting is een kwestie van vraag en aanbod: vakgroepen bieden aan, de roc vraagt. Maar het is natuurlijk ook zo dat je namens een vakgroep in de roc zit. Dat je de belangen van je vakgroep dus meeneemt in je overwegingen, is niet uit te sluiten. Maar voor mij als voorzitter zijn strategische vakgroepsbelangen natuurlijk geen geldige argumenten."

Kuyvenhoven vertelt dat de roc er vanwege de vakgroepsbelangen slechts een keer echt niet uit kwam. Er moest een evenwicht in de studie komen tussen algemeen economische vakken en bedrijfseconomische vakken. Daar kwamen we met de roc niet uit en toen is besloten om in een klein groepje hoogleraren die knoop door te hakken. Maar dat was een echte noodgreep."

De voorzitter van de vco, prof. dr ir L. Speelman, vindt echter dat de strijd om de vakgroepsbelangen aan het programma is af te lezen. Bij de twee belangrijkste specialisaties komen alle hoogleraren voor met hun afstudeervakken. Volgens Speelman wilden de hoogleraren per se in beide specialisaties om toch vooral geen potentiele studenten te missen. De richting is een koninkrijk met vele koningen en helaas een dalend aantal onderdanen. Ik vraag me af of ze niet beter wat hadden kunnen discrimineren tussen de twee specialisaties landbouw en agribusiness en milieu-economie. Want laten we eerlijk zijn: met de namen van de hoogleraren bij milieu-economie kun je geen oorlog winnen tegen soortgelijke opleidingen. Zo iets prikt ook de visitatiecommissie meteen door. De economen zijn voortdurend bezig geweest de kool en de geit te sparen, maar ik vind dat het programma centraal moet staan. Ze moeten zich veel nadrukkelijker profileren met echte milieu-economie.
"

Studentlid J. Dalhuisen van de roc is niet ontevreden over het resultaat, maar het profileren had beter gekund. Een aantal studieprofielen had in elkaar geschoven kunnen worden. Op die manier haal je de overlap, die er toch nog steeds in zit, er wat uit. Dan had misschien het vak Milieuhygiene erin gekund. Dat is een goed vak waarin economen leren samenwerken met techneuten."

Porseleinkast-strategie

Hoogleraar milieu-economie prof. dr E.C. van Ierland vindt het geen groot probleem dat ook zijn collega-hoogleraren afstudeervakken milieu-economie verzorgen. Momenteel worstelen we inderdaad met het probleem of zij allemaal milieu-econoom kunnen zijn. Maar ik denk dat het een kwestie is van goed op elkaar afstemmen. Misschien moeten we naar een constructie toe waarin studenten verplicht een afstudeervak moeten doen bij twee hoogleraren. Dan kan ik de algemene principes, methoden en toepassingen verzorgen en een collega de specifieke toepassing." Speelman noemt dit een porseleinkast-strategie, vanwege de belangen die daarmee gemoeid gaan.

Ook andere Leeuwenborch-vakgroepen bekritiseren onderdelen van het nieuwe studieprogramma. Zo zijn met name de vakgroepen Agrarisch recht en Agrarische geschiedenis teleurgesteld dat hun vakken uit het programma gehaald zijn. Dr A. Schuurman van Agrarische geschiedenis: Ik ben blij dat ze zelf nu ook toegeven dat ze in de roc vakgroepsbelangen verdedigen. Dat is een heel reeel probleem. De kans is dus groter dat je vak mag blijven als je in de roc zit. En dat klopt in dit geval ook wel, want wij zijn pas heel laat geconfronteerd met de plannen om geschiedenis eruit te schrappen. We hebben ons niet kunnen verdedigen."

Dat Geschiedenis en Recht gemakkelijke prooien zijn, ontkent Kuyvenhoven. Natuurlijk niet, je komt aan iemands boterham. Schrappen gaat altijd met pijn in het hart. Maar ik heb tegen die mensen gezegd: je moet je niet bij ons beklagen, maar bij de universiteitsraad. Die heeft de strakke kaders opgesteld en daar zijn deze twee vakgroepen de dupe van." Dalhuisen merkt echter op dat bij geschiedenis ook meespeelt dat het nu eenmaal een stand alone vak is. Het is zeker geen geweldig vak, het examen kan iedereen halen en het staat helemaal los van de rest van de opleiding."

Integratie

De onderwijscommissie vco vindt verder dat de integratie tussen de economische en de landbouwtechnische vakken moeilijk is terug te vinden in het studieprogramma. Studenten landbouweconomie hoeven slechts een verplicht vak Agrarische produktiekolom en een klein agrarisch vak te volgen. Milieu-economen krijgen slechts twee kleine vakken over bodem, water en lucht en studenten die de specialisatie Beleid en bestuur volgen, krijgen een technisch vak van drie studiepunten. Kuyvenhoven: Daarmee spelen we de bal terug naar de vco. We moesten vakken schrappen en we hebben gezegd: economie is de core business en dus moeten de niet-economische vakken eruit."

De vco wil haar uiteindelijke oordeel over de opleiding laten afhangen van verdere gesprekken met de roc, de uitkomsten van de visitatiecommissie en het oordeel van twee externe beoordelaars. Dat laatste is hoogst ongebruikelijk, maar we hadden dat al lang geleden met die twee afgesproken. Het is toevallig dat zij tegelijkertijd met de visitatiecommissie aan de slag gaan", aldus Speelman.

Re:ageer