Wetenschap - 25 september 1997

Een film als afstudeerverslag

Een film als afstudeerverslag

Een film als afstudeerverslag
Student investeert vijftienduizend gulden in documentaire
De tekst Horizon productions draait door het beeld, gevolgd door een wereldbol waarop het Afrikaanse land Zimbabwe staat aangegeven. Eric Richters deed een afstudeeronderzoek naar de overdracht van een Zimbabwaans irrigatiesysteem aan de lokale boeren. In plaats van een scriptie maakte hij een videodocumentaire over het irrigatiesysteem
Al toen ik naar Wageningen kwam, wilde ik iets met film en voorlichting gaan doen, vertelt Eric Richters. Na mijn proppen heb ik daarom speciale videocursussen in Utrecht gevolgd. Na dat jaar ben ik volle bak gaan studeren om mijn handen vrij te hebben op het moment dat ik zou gaan filmen. De tijd die ik toen voorliep heb ik door het filmen al weer ruim verspeeld. Ik ben in maart 1995 begonnen met de voorbereiding en pas in augustus 1997 was de film klaar.
De film Turn it over begint met beelden van groene akkers in de vallei van de Nyanyadzi-rivier in Zimbabwe. Een achtergrondstem vertelt over koloniale tijden, waarin de allochtone bevolking door blanke kolonialisten werd verdreven naar de minst geschikte gronden. Een Amerikaanse missionaris trok zich in 1937 het lot van de hongerende bevolking aan en begon met de bouw van een irrigatiestelsel bij de Nyanyadzi. Een hoofdkanaal van tien kilometer leidt nu het water van de rivier naar een irrigatiestelsel van ongeveer vijfhonderd hectare
In de jaren zeventig bloeide het systeem. Er werden goede oogsten behaald en de bevolking was duidelijk rijker dan de boeren uit de omgeving. Na 1980 ging het echter bergafwaarts. Tot die tijd had Zimbabwe een apartheidssysteem dat leek op het Zuidafrikaanse, inclusief de thuislandenpolitiek. Het blanke bewind had er belang bij de zwarte bevolking rustig te houden en goede oogsten helpen daarbij. Het management van de irrigatiestelsels werd met harde hand gevoerd
In 1980 won de anti-apartheidsbeweging van Mugabe de oorlog. Sindsdien is het irrigatiestelsel in verval. Arme boeren vestigen zich bij het hoofdirrigatiekanaal en langs de bovenloop van de Nyanyadzi. Ze verwijderen de natuurlijke vegetatie, ploegen de grond en maken die zo vatbaar voor erosie, waardoor de irrigatiekanalen dichtslibben. In de film laat een voorlichter zien dat het hoofdkanaal in een half jaar ongeveer een meter minder diep is geworden. Twee keer per jaar krijgen de boeren een oproep om mee te helpen bij het uitdiepen van het kanaal. Veel boeren komen echter niet opdagen, want de straf op niet meewerken - geen water - wordt bijna nooit opgelegd. De nieuwe regering is bang dat ze stemmen verliest als ze hard optreedt en laat alles dus maar op zijn beloop, verzucht een oude boer
Vrouwen
Het laatste deel van de documentaire behandelt de toekomst van het stelsel. De vraag is of de boeren zelf het beheer van het stelsel moeten overnemen. De meeste boeren en bestuurders zitten daar vooralsnog niet op te wachten. De regering investeert nog steeds veel geld in het stelsel en dat zouden de boeren na de overdracht zelf moeten ophoesten. Een vertegenwoordiger van het irrigation management committee denkt dat in geval van overdracht vrouwen het best het financiele management kunnen doen. Vrouwen hebben meer verantwoordelijkheidsgevoel tegenover hun familie. Richters legt later uit dat een tijdje eerder iemand er met de kas vandoor was gegaan
Richters heeft twee jaar aan de film gewerkt. Voor je gaat filmen moet je eigenlijk een duidelijk script hebben. Dan kun je doelgericht filmen. Lastig voor mij was dat ik eerst het nodige veldwerk moest doen voordat ik een duidelijk beeld van de problemen van het stelsel had. Ondertussen moest ik wel filmen, want ik wilde bijvoorbeeld beelden hebben van het stelsel tijdens de regentijd en ik had maar negen maanden de tijd. Dat zorgde ervoor dat ik veel te veel materiaal had en dat het monteren erg veel tijd in beslag nam.
Digitaliseren
Ik kwam terug met dertig uur film die moest worden teruggebracht tot een documentaire van ongeveer een uur. Ik heb eerst geinventariseerd wat ik allemaal had, daarna ben ik gaan selecteren en de stukken die ik wilde gebruiken voor de film gaan digitaliseren om te kunnen monteren met de computer. Allerlei onverwachte bugs kostten me ook extra tijd. Het geluid liep bijvoorbeeld niet altijd gelijk met het beeld. Ik ben tevreden over het eindresultaat, maar er is een tijd geweest dat die hele film me mijlenver de keel uithing.
De medewerking van de universiteit viel me niet mee. Ondanks langdurige onderhandelingen hoorde ik pas twee weken voordat ik weg ging dat de LUW geen camera beschikbaar zou stellen. Ik heb toen zelf voor vijfduizend gulden een camera gekocht. Toen ik terugkwam wilde ik gaan monteren bij IenD. Ik had de indruk gekregen dat de LUW de benodigde faciliteiten beschikbaar zou stellen voor studenten; het is tenslotte een onderwijsinstelling. Uiteindelijk bleek dat het me 150 gulden per uur zou gaan kosten. Ik heb toen voor tienduizend gulden een computer en software gekocht om thuis te kunnen monteren.
Het zou leuk zijn als de vakgroep de documentaire van me wil kopen om te gebruiken in het onderwijs. Daar was de film ook voor bedoeld en ik denk dat hij goed bruikbaar is. Bovendien zou ik dan een beetje uit de kosten komen.
Wat mij betreft koopt de vakgroep de film, zegt begeleider Geert Diemer. Binnenkort kijken de decision-makers naar de film, dan weten we meer.
Richters wil misschien later nog eens een nieuwe film maken, maar nu even niet. Ik heb nog een film liggen over een vluchteling uit Mozambique, die wil ik eerst afmaken. Daarna zie ik wel. Mijn camera is te koop.

Re:ageer