Wetenschap - 9 mei 1996

Economen: bewustwording moet gebruik bestrijdingsmiddelen beperken

Economen: bewustwording moet gebruik bestrijdingsmiddelen beperken

De ontwikkelingslanden willen het gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen stimuleren, de westerse landen willen het juist afremmen. In beide gevallen moeten boeren leren de middelen verantwoord te gebruiken. Bewustwording helpt daarom meer dan milieuheffingen, stelden enkele deelnemers op het congres Economics of Agro-Chemicals.


In de jaren zestig leken bestrijdingsmiddelen en kunstmest louter baten op te leveren. Met deze inputs konden de voedselproducenten de honger verdrijven en de armoede tot stilstand brengen. Maar zoals bekend baren de milieukosten ervan inmiddels grote zorgen. Excessief gebruik van de middelen verziekt op veel plaatsen bodem, water en mensen. Toch zijn er ook uitgestrekte arme gebieden in Afrika, Azie en Latijns Amerika waar onderzoekers en politici juist het gebrek aan landbouwchemicalien als probleem zien. Daar bedreigen uitgeputte bodems, schimmels en insekten een miljard mensen in hun dagelijks bestaan.

In het Internationaal Agrarisch Centrum (IAC) in Wageningen sprak de International association of agricultural economists van 24 tot 27 april over de kosten en baten van kunstmest en bestrijdingsmiddelen. Wanneer de politiek beslist tot het terugdringen of juist stimuleren van landbouwchemicalien, aldus de communis opinio, moet hier een kosten- en batenanalyse aan ten grondslag liggen.

Zo moet de boeren weten wat hun opbrengstverliezen zijn als ze minder pesticiden gebruiken. Overheden willen weten hoeveel exportinkomsten een verdubbeling van het kunstmestgebruik oplevert. Waterleidingbedrijven willen weten wat het kost om een norm van maximaal een milligram pesticide per liter te handhaven en de Nederlandse en Indiase overheid vragen zich af hoeveel de consument wil betalen voor schoon water.

Er zijn nog maar een paar empirische studies beschikbaar die de kosten en baten van agrochemicalien in kaart brengen", meldde de Duitse econoom dr Ingo Heinz op het congres. Het probleem voor economen is dat ze voor veel van zulke analyses gewasgroeimodellen en ecologische en toxicologische studies moeten vertalen in geld. Behalve dat dit vertalen op zichzelf al uiterst moeilijk is - hoeveel kost het uitsterven van bepaalde soorten? - zitten in de agrobiologische studies nog grote onzekerheden. Vooral de gevarieerde praktijkomstandigheden waaronder de fysische processen plaatsvinden, spelen de economen daarbij parten.

Diversiteit

Economen hebben moeite om de diversiteit tussen bedrijven en regio's systematisch te analyseren. Zo toont een studie van het Landbouweconomisch instituut (LEI-DLO) aan dat het chemicaliengebruik afhangt van gewassoort, teeltplan, klimaat, managementgewoontes, prijzen, subsidiebeleid en kennisniveau. Uit vergelijking van de verschillende situaties valt veel te leren. Zo gebruiken sommige graanboeren in midden-Frankrijk een derde minder chemicalien dan hun collega's. Toch hebben ze nauwelijks minder produktie en halen ze zelfs meer inkomen per hectare. Als economen, samen met gewaskundigen en ecologen, kunnen laten zien dat boeren met minder kunstmest en bestrijdingsmiddelen evenveel produktie en inkomen kunnen halen, zal hen dat aanspreken", concludeert LEI-directeur prof. dr ir L.C. Zacchariasse desgevraagd.

Hij ziet twee bewegingen in de wereld: het westen probeert het chemicaliengebruik af te remmen via precisie-landbouw, terwijl ontwikkelingslanden het gebruik stimuleren in de arme streken. Maar waar westerse landen zichzelf weleens in de vingers kunnen snijden als ze het chemicaliengebruik te drastisch inperken, moeten ontwikkelingslanden niet dezelfde fout maken als het westen vroeger. Voor alle landen ligt daarom de toekomst in het verantwoord gebruik, benadrukt Zacchariasse.

Kennis

Dat lukt alleen door te investeren in kennis en bewustwording, meent hij. In plaats van de risico's terug te dringen door extra te spuiten, moeten telers de risico's hanteerbaar maken door het gewas zorgvuldig te monitoren en op het juiste moment en de juiste plaats de geschikte techniek toe te passen. Tot nu toe is kennis niet sterk als kostenfactor in rekening gebracht", weet de hoogleraar. Maar we beginnen daar nu meer aandacht aan te besteden. Investeren in kennis kost de boer veel minder dan machines. Natuurlijk, spuiten is nog altijd goedkoper, maar boeren laten zich niet alleen leiden door kosten. Ik geloof niet dat er een boer is die graag spuit."

Op het congres bleken verschillende economen bewustwording een betere strategie te vinden dan economische instrumenten zoals heffingen. Een forse verhoging van de chemicalienprijs is politiek moeilijk te verkopen, omdat het zo lastig is de milieuwinst ervan te bepalen. Bovendien werkt een heffing alleen als de buurlanden het ook doen. Niet de overheid maar de consument zal het verantwoord gebruik van chemicalien steeds meer afdwingen, denkt Zachariasse. Dat zie je aan de opkomst van ketenbeheersing. De consument vraagt vaker wat er met het gewas is gebeurd."

Re:ageer