Wetenschap - 20 november 1997

Ecologische landbouw moet meer samenwerken met gewasbeschermers

Ecologische landbouw moet meer samenwerken met gewasbeschermers

Ecologische landbouw moet meer samenwerken met gewasbeschermers
Als je niet bij elkaar over de vloer komt, leer je elkaar niet kennen
Ecologische landbouw heeft de aansluiting met de teeltvakgroepen in het departement Plantenteelt gevonden. Ook op Zodiac denkt hoogleraar prof. dr ir Eric Goewie een ingang te hebben. Maar samenwerking met de gewasbeschermers van de Binnenhaven blijft uit. Zij denken dat hun oplossingen te high tech zijn voor de meer idealistische ecologen
Vier jaar geleden presenteerde hoogleraar Goewie het onderzoeksplan 1994/98, waarin stond op welke onderzoeksthema's Ecologische landbouw zich wilde richten en met welke vakgroepen de ecologen wilden samenwerken. Op dat moment, een jaar na zijn aantreden, voelde Goewie zich wel eens doodgeknuffeld, zo enthousiast was de voormalig directeur van de Plantenziektekundige Dienst op de universiteit binnengehaald. Inmiddels is er forse kritiek op de leerstoelgroep. De idealistische opstelling van de medewerkers zou volgens de commissie-Verhoeff toenadering tot andere groepen in de weg staan. Hoe is het gegaan met de voornemens tot samenwerking?
Bedrijfseconoom prof. dr Renkema stelde vier jaar geleden dat zijn vakgroep Agrarische bedrijfseconomie het aan de primaire sector verplicht was een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van de ecologische landbouw. De samenwerking met Agrarische bedrijfseconomie is er gekomen in vorm van gezamenlijke aio ir Tanja de Koeijer. Het loopt aardig, vindt econoom dr ir Ada Wossink, een van haar begeleiders. De Koeijer kijkt op drie verschillende manieren naar het begrip efficiency: met zo min mogelijk middelen een maximale opbrengst halen, de minimalisering van de milieubelasting per hectare en de hoeveel geld die het oplevert
Behalve Agrarische bedrijfseconomie zijn ook agronomen betrokken bij het onderzoek van De Koeijer. Wossink vindt het promotieonderzoek een geslaagd voorbeeld van multi-disciplinair onderzoek. Samenwerking tussen economen en groene vakgroepen is allerminst vanzelfsprekend, vertelt Wossink. Ze begrepen elkaar in het verleden moeilijk. Een jaar of acht geleden hadden de economen ook al eens met de teelttechnische vakgroepen rond de tafel gezeten om te praten over productiefuncties, wiskundige formules die de relatie tussen inputs en de outputs van bedrijven weergeven. Toen kwamen we daar helemaal niet uit. Dat we elkaar nu langzaamaan beginnen te begrijpen, is natuurlijk niet alleen de verdienste van Ecologische landbouw.
Minderhoudhoeve
In het jaarverslag over 1996 van Ecologische landbouw wordt veevoedingshoogleraar prof. dr ir Seerp Tamminga niet als partner genoemd. We willen wel samenwerken, maar de gelegenheid heeft zich slechts sporadisch voorgedaan, zegt Tamminga. Tamminga denkt dat samenwerken met Ecologische landbouw nuttig kan zijn, maar het ontbreekt zijn onderzoekers aan tijd om daar in te duiken. Ecologische Landbouw hoeft van ons geen initiatieven te verwachten. Maar als het initiatief van Goewie komt, staan we daar positief tegenover.
Ik heb gisteren nog samen met Schiere de rantsoenen voor de koeien op de Minderhoudhoeve uitgerekend, vertelt Veehouderijmedewerker dr ir Jaap van Bruchem. Dr ir Hans Schiere, de veevoedingsdeskundige van Ecologische landbouw, is gedeeltelijk aangesteld bij Veehouderij. Van Bruchem is enthousiast over het project op de Minderhoudhoeve. We hebben veel van de methoden van Ecologische landbouw geleerd, we hebben leentjebuur gespeeld. Ik hoop dat ze nu ook veel van ons leren.
De aandacht voor de bodembiologie vindt Van Bruchem een van de belangrijkste verdiensten van Ecologische landbouw. Want dat waren we wel een beetje vergeten, dat dat belangrijk is. Zo krijgen de koeien op het geintegreerde bedrijf nu stro bijgevoerd. Dat is goed voor de mest, en dus goed voor de bodem. Met verbazing constateren de zootechnici dat hoogproductieve koeien dagelijks drie kilo stro in hun rantsoen kunnen verdragen en het nog lekker vinden ook
Toch is het wederzijds begrip tussen onderzoekers van verschillende disciplines op de Minderhoudhoeve niet altijd optimaal, laat Van Bruchem doorschemeren. Zodiac wordt er vaak van beschuldigd niet te geloven in ecologische landbouw. De medewerkers van Ecologische landbouw moeten ons ook de tijd geven. We hebben jarenlang gedacht dat het fokken van steeds efficientere koeien goed was voor het milieu. Nu dat niet zo blijkt te zijn, hebben we tijd nodig om aan dat idee te wennen.
Collegereeks
Een gezamenlijke promovendus verbindt ook bodembioloog dr Leibert Brussaard met Ecologische landbouw. Maar ook daarnaast hebben we vrij veel contact, zegt Brussaard. Ik heb pas nog een aflevering van een collegereeks verzorgd. Brussaard sluit niet uit dat zijn onderzoekers in de toekomst vaker met Ecologische landbouw samenwerken, bijvoorbeeld op de Minderhoudhoeve
Brussaard stelt wel voorwaarden. Beschrijvend onderzoek vind hij minder interessant. Ze zijn daar bezig met het optimaliseren van bedrijfssystemen, maar het onderzoek moet ook bijdragen aan de theorievorming in de bodembiologie zelf. Ideeen heeft Brussaard genoeg. Zoals het verband tussen het toedienen van organische mest en het voorkomen van ziekten en plagen bij een gewas. In de literatuur wordt veel geclaimd dat door het toedienen van organische mest een gewas minder last heeft van ziekten en plagen. Het gaat hier echter vooral om correlatief onderzoek. Hoe dat dan werkt, is veel minder bekend.
Zonder de Minderhoudhoeve zou Ecologische landbouw veel meer geisoleerd zijn geweest, denkt de coordinator van de hoeve, productie-ecoloog dr ir Egbert Lantinga. Ook Lantinga meldt dat er plannen zijn voor meer gezamenlijke projecten, waarvoor eventueel financiering van de Europese Unie zal worden aangevraagd
Toch heeft Lantinga ook kritiek. Van oudsher richt de Ecologische landbouw zich sterk op de bodembiologie. Dat mag van Lantinga wel wat minder. Het is nu eenmaal niet zo dat, als de bodem wel goed is, de plant vanzelf zo sterk is dat ziekten en plagen geen probleem meer vormen. Als je streeft naar een hoogproductieve ecologische landbouw blijft gewasbescherming naar mijn mening nodig.
Wetenschapsopvatting
Viroloog prof. dr Just Vlak is het volledig met Lantinga eens. De virologen hebben nauwelijks contact met Ecologische landbouw Ik begrijp dat het ook te maken heeft met verschillen in wetenschapsopvatting, zegt Vlak. Wij zijn meer deterministisch bezig, bij Ecologische landbouw willen ze meteen het hele systeem bekijken. Natuurlijk moeten die verschillen in wetenschapsopvatting er wel blijven. Anders wordt het een saaie boel. Maar dat neemt niet weg dat we meer zouden moeten samenwerken. Ik denk dat iedereen op de Binnenhaven het daarmee wel eens is.
Vlak meent dat het onderzoek van de virologen op het gebied van biologische bestrijding goed bij Ecologische landbouw past. Dan krijgen we echter het verwijt dat we aan symptoombestrijding doen, want we passen niet het hele systeem aan. Dat kan wel zo zijn, maar ik denk dat ook in een biologische landbouw gewasbescherming nodig blijft. Daar zijn we echt van overtuigd.
Entomoloog prof. dr Louise Vet schetst hetzelfde probleem als Vlak. We werken al jaren aan biologische bestrijding, maar het blijven high tech-oplossingen. Ik heb het idee dat wij meer met beide voeten op de aarde staan. We willen ons niet beperken tot die drie procent van de boeren die volgens biologisch-dynamische principes werkt. Het idee dat alle bedrijven overstappen op een volledig alternatief systeem is heel mooi, maar een utopie. De conventionele boeren zijn klaar voor veranderingen, maar niet klaar voor een volledig andere levensfilosofie.
Daarnaast denkt Vet dat de onderzoekcultuur van beide groepen heel verschillend is. Wij willen experimenten opzetten, niet alleen beschrijvend onderzoek, en we willen keihard publiceren. Vet heeft zich hevig gestoord aan de publiciteit rond het rapport van de commissie-Verhoeff en de acties rond Ecologische landbouw. Sta ik bij de Buys (natuurvoedingswinkel Buys & Ko, red.), moet ik een handtekening zetten op een lijst omdat de ecologische landbouw uit Wageningen zou dreigen te verdwijnen. Dat vond ik zo'n onzin. Dat vond ik ontzettend ongenuanceerd. Ecologisering, daar ben ik nou al dertien jaar mee bezig, dacht ik.
Zowel Vet als Vlak betreuren het dat de gewasbeschermers ook op onderwijsgebied weinig samenwerken met Ecologische landbouw. Vlak: Partners voor samenwerking zoek je op basis van gelijke interesses. Als je niet bij elkaar over de vloer komt, leer je elkaar echter niet kennen. Mijn ervaring is dat je, als je vakgroepsoverstijgend onderwijs geeft, kennis maakt met heel andere expertise en dan tot heel aardige projecten kunt komen. Vet zegt om deze reden blij te zijn met het nieuw op te zetten capita selecta-vak over biodiversiteit. Dan kom je met een interdisciplinaire groep bij elkaar. Ook Ecologische landbouw is daarbij betrokken. Ik weet niet wat daar nog uit kan groeien.
Vooroordelen
Ondanks de gematigd positieve geluiden over samenwerking is de scepsis gebleven, vindt Goewie. Althans bij de groepen die niet in mijn jaarverslag staan. Goewie kent de vooroordelen. Als je met Ecologische landbouw in zee gaat, publiceer je niet. Nou, we publiceren wel, maar het gaat inderdaad moeilijker. Ze hebben dus wel een beetje gelijk. Maar dat is een kwestie van tijd. Als je iets nieuws doet, moeten de tijdschriften daaraan wennen.
Goewie is tevreden over de samenwerking die wel tot stand is gekomen. In de eerste plaats is er samenwerking met de vakgroepen rond het departement, dat ligt voor de hand. Bij Zodiac is er pas de laatste twee jaar sprake van toenadering. Met dat doel heb ik Hans Schiere daar in deeltijd neergezet. Daar heb ik heel hoge verwachtingen van. Bij de mensen van Zodiac met wie ik van tijd tot tijd contact heb, proef ik nieuwsgierigheid.
Goewie betreurt het dat er nog weinig contact is met de Binnenhaven, maar denkt dat dit gedeeltelijk onvermijdelijk is door verschillen in belangstelling. Wat fythopatholoog Mike Jeger bijvoorbeeld doet is heel fundamenteel, heel belangrijk, maar voor ons minder interessant. Wel meldt Goewie dat entomoloog prof. dr Joop van Lenteren belangstelling heeft voor een gezamenlijk project. De mate waarin Ecologische landbouw kan samenwerken wordt volgens Goewie voor een deel ook beperkt door de beschikbare middelen. Je bent voor andere groepen pas interessant als je zelf wat te bieden hebt - niet alleen in kennis, maar vooral in geld.

Re:ageer