Wetenschap - 10 september 1998

Dioxine

Dioxine

Dioxine
De Volkskrant meldde onlangs dat Wagenings epidemiologen hebben aangetoond dat dioxine kanker kan veroorzaken bij mensen. Dat staat wat haaks op wat de Wageningse toxicologen een aantal jaren geleden stelden
Dat klopt. Ik ken het onderzoek van Heederik en zijn collega's. Uit zijn studie blijkt dat bij mensen die zijn blootgesteld aan dioxinen tijdens de ontploffing bij Philips Duphar zich vaker kanker voordoet dan bij mensen die niet zijn blootgesteld
Deze zomer heb ik deelgenomen aan evaluaties van kankerstudies bij de Wereldgezondheidsorganisatie. Daar zijn een aantal cohortstudies onder de loep genomen, waaronder deze Wageningse. De Wageningse studie vormt een heel belangrijk onderdeel van deze database. Terugblikkend op groepen mensen die ooit zijn blootgesteld aan hoge concentraties dioxine kan worden vastgesteld dat bij deze groepen een grotere kans is op het ontstaan van vormen van kanker dan bij groepen die niet zijn blootgesteld
Het resultaat van deze evaluatie van de dioxinestudies is dat de stof nu wordt aangemerkt als vol carcinogeen. Weliswaar op grond van zwakke positieve verbanden, maar toch is er inmiddels reden genoeg om op basis daarvan de classificatie te veranderen
Het merkwaardige is wel dat zich in de verschillende studies verschillende typen van kanker voordoen op verschillende plaatsen in het lichaam. Dat zou je bij een eenduidige oorzaak niet verwachten. Het probleem is ook dat de blootstelling moeilijk te bepalen is. Bij de hoge belasting, als gevolg van ongelukken, zijn de onderzochte mensen ook blootgesteld aan tal van andere verontreinigingen. Kortom, er zijn nog steeds vraagtekens. Het circumstantial evidence is wel heel sterk, maar nog steeds niet beyond reasonable doubt. De kans op het ontstaan van kanker ligt vijftig procent hoger dan bij niet-blootgestelde groepen, maar bedenk daarbij: het is maximaal anderhalf maal een betrekkelijk kleine kans
Over de mechanismen van dioxine is overigens wel iets bekend uit proeven met weefsels en met dieren. Dioxine is geen initiator van kanker. Het grijpt niet direct in op het DNA. Wel wordt het aflezen van het DNA beinvloed, waardoor de controle van de celgroei blijvend kan worden verstoord; vooral omdat dioxine zo persistent is. Het is vermoedelijk dus een combinatie van random mutaties en beinvloeding van het aflezen door dioxine die het ontstaan van kankers verooraakt
Overigens gaat het in de cohortstudies om mensen die zijn blootgesteld aan het honderd- tot duizendvoudige van de normale achtergrondbelasting. De effecten van lage doses zijn en blijven moeilijk te achterhalen en te bepalen

Re:ageer