Wetenschap - 15 februari 1996

Dieetmargarines onder vuur

Dieetmargarines onder vuur

Biochemicus prof. dr C. Veeger wees tijdens zijn afscheidsrede op 9 februari op mogelijke negatieve consequenties van massaal gebruik van meervoudig onverzadigde vetzuren (vetzuren met veel dubbele bindingen) in de voeding. Dieetmargarines als Becel bevatten veel van dergelijke vetzuren, zoals linolzuur; de claim is dat het gebruik ervan in plaats van dierlijke vetten een gunstig effect heeft op de cholesterolspiegel in het bloed en daarom een zekere bescherming biedt tegen hart- en vaatziekten.


Veeger onderschrijft die claim, maar wijst erop dat meervoudig onverzadigde vetzuren in de biochemische route die de voedingsstoffen in het lichaam afleggen en tijdens de verschillende omzettingen in de cellen, tal van bijprodukten met negatieve effecten op gezondheid en welzijn kunnen leveren. Zo wijst hij erop dat cholesterolproduktie in het lichaam, noodzakelijk als cholesterol uit het dieet verdwijnt, leidt tot een tussenprodukt dat mogelijk via een omweg betrokken is bij verankering van een kankerinducerend eiwit in het celmembraan.

Ook vreest de biochemicus dat bij een andere omzettingsroute van meervoudig onverzadigde vetzuren de hormoonbalans in het lichaam lokaal verstoord kan raken, met tal van potentieel negatieve effecten. Zelfs het toegenomen optreden van allergieen en astma zou, theoretisch, kunnen worden toegeschreven aan de vervanging van boerenboter door dieetmargarines. Veeger vreest dat onderzoek naar deze effecten achterwege blijft, omdat de universiteit voor de financiering van een deel van het onderzoek afhankelijk is van gelden van de dieetmargarine-industrie.

De Wageningse epidemioloog prof. dr ir F.J. Kok kan, op basis van de rede van de biochemicus, niet nagaan waar de wetenschappelijke feiten vandaan komen. Er wordt weliswaar wat meer allergie en astma gerapporteerd, maar over de oorzaken daarvan bestaat allerminst duidelijkheid, aldus Kok. Feit is dat een allergie meestal wordt geinduceerd door macromoleculen, zo meent hij. Het is zeer onwaarschijnlijk dat de tussenprodukten in de bioroute van meervoudig onverzadigde vetzuren die rol op zich nemen. Voor astma wordt juist een heilzaam effect gerapporteerd van die tussenprodukten, weet Kok.

De epidemioloog vindt het niet zo verstandig dat een hoogleraar Biochemie oncontroleerbare meningen als feiten presenteert bij een afscheidsrede. Je moet niet de klok terugdraaien. Wereldwijd is onderbouwd en geaccepteerd dat meervoudig onverzadigde vetzuren positieve effecten hebben. Dit getuigt niet van de eruditie die je bij een hoogleraar zou verwachten."

Screeningsprogramma

Veeger riposteert desgevraagd dat uitvoerige artikelen zijn verschenen over de kankerinductie die hij noemde en dat zelfs een screeningsprogramma op stapel staat om de beschreven reactie te remmen. Ik ben niet zomaar iemand die wat roept. Er zijn tal van onderbouwde aanwijzingen dat er iets niet klopt, maar het is nog nooit systematisch onderzocht. Dat stuit mij tegen de borst." Opmerkelijk is volgens de biochemicus dat verwacht werd dat in de voormalige DDR door de milieuvervuiling meer allergieen zouden optreden dan in West-Duitsland. Het omgekeerde bleek het geval. Veeger noemt het opmerkelijk dat de Oostduitsers harde margarines consumeerden, in tegenstelling tot hun westelijke buren.

De Maastrichtse onderzoeker prof. dr J.C.S. Kleinjans van de vakgroep Gezondheidsrisico-analyse en toxicologie durft niets te zeggen over het optreden van allergieen en astma. Wel is zijn groep, die samenwerkt met de onderzoekschool Milieu en Toxicologie, bezig aan een onderzoek naar de relatie tussen het optreden van kanker en meervoudig onverzadigde vetzuren.

Als zuiver DNA in een petrischaaltje wordt blootgesteld aan zuiver linolzuur raakt het erfelijk materiaal beschadigd, omdat de dubbele bindingen vetzuurradicalen veroorzaken. Deze zeer reactieve stofjes beschadigen membranen en DNA. In intacte cellen werd dat in het lab niet waargenomen; vermoedelijk omdat er beschermingsstrategieen zijn die de vrije radicalen wegvangen voordat ze schadelijk zijn, zegt Kleinjans. Bij een proef met ratten werd echter een verhoogd optreden van borstkanker waargenomen. We weten niet hoe het werkt, maar dit is voor ons voldoende aanleiding om linolzuur nader te onderzoeken."

Cees Veeger, die afscheid nam als hoogleraar Biochemie, had weer eens zware kritiek op het college van bestuur. Het college wil een nul per reguliere hoogleraar aanstellen: den Mammon dienen!" Hij riep zijn collega's op om de missie van de afwaskwastuniversiteit naast zich neer te leggen. Het college van bestuur riposteerde: Cees, hoewel je tussen zoveel klungels hebt moeten werken, heb je het hier vele jaren uitgehouden; je blijft zolang als maar enigszins mogelijk is." Zie ook pagina 4 en 5.

Re:ageer