Wetenschap - 26 september 1996

Die Landschaft im Film

Die Landschaft im Film

Dagmar Keim, Ruimtelijke planvorming

Landschap en film. Gibt es eine Beziehung zur Landschafts architektur? Oftewel: bestaat er een relatie tussen film en landschapsarchitectuur? Ja, zeker als het gaat om technieken waarmee de landschapsarchitectuur zich kan presenteren. Maar daar was het Dagmar Keim niet om te doen. De studente Ruimtelijke planvorming hield zich vooral bezig met vragen als hoe beinvloedt de presentatie van het landschap in de film onze waarneming, wat voor landschap presenteert de film en kunnen wij landschapsarchitecten de film gebruiken.

Een breed onderwerp, waarover bovendien niet zo veel literatuur is verschenen. Dagmar Keim opent haar colloquium dan ook met een bedankje aan haar begeleider Kerkstra. Ik vind het fijn dat hij het me mogelijk maakte zo'n vak te doen, en natuurlijk dat ik van hem het verslag in het Duits mocht schrijven."

Keim werd geinspireerd door een artikel over het onderwerp in het blad Topos. Bovendien was ze in het kader van het Erasmus-uitwisselingsprogramma een jaar in Venetie, waar ze een vak film, fotografie en architectuur volgde. Landschapsarchitectuur is soms saai, film is altijd interessant", oordeelt ze.

Ga uit van een persoon die een landschap alleen uit een film kent en die vervolgens dat landschap in het echt beziet. Met die persoon gebeuren twee dingen: hij herinnert zich, veelal gemythologiseerd, het landschap uit de film en hij zal zijn directe waarneming aan de film toetsen. Al valt de realiteit hem tegen, hij zal het landschap desondanks idealiseren. Want film beinvloedt direct onze landschappelijke waarneming, hij schoolt ons denken en esthetisch gevoel, maar bovenal beinvloedt hij ons gedrag en daarmee het landschap. Neem bijvoorbeeld toeristen die naar aanleiding van een film - bijvoorbeeld Die Heimat - ergens op afstruinen, waardoor in het rustieke landschap hotels verrijzen.

Films presenteren vaak een arcadisch landschapsideaal, aldus Keim. Zowel fysiek - bomen, bergen, meertjes - als door een manier van kijken: bijvoorbeeld via een ander perspectief, een ander filter. Vroeger deed de schilderkunst dat, maar fotografie en film hebben die rol overgenomen. Thans leren zij ons hoe een landschap te zien en houden zij het idee van het landschap als anti-stedelijke utopie in ons collectieve bewustzijn. Arcadisch betekent zoveel als lieflijk, maar Keim vat het begrip breder op. Het kan ook de woestijn in Australie zijn, waar tegenwoordig Jan en alleman naartoe trekt."

Zowel de film als de landschapsarchitectuur vertegenwoordigen het arcadisch concept. Keim beschrijft de historie van de Duitse film en stelt: Gaat het in de maatschappij slecht, dan duikt het landschap op in de film." Een ander voorbeeld is de opkomst van catastrofenfilms in tijden van ecologische crisis. Of de road movies van Wim Wenders, die het landschap presenteren als de omgeving waarin een mens vrij is.

Film en architectuur hebben elkaar al in een vroeg stadium ontdekt, bijvoorbeeld om architectuurkritisch op te treden, zoals in Blade Runner en Metropolis. Er bestaat zelfs een film waarin een architect zijn eigen ontwerp opblaast.

Het landschap kan in de film op verschillende wijzen worden vormgegeven. Bijvoorbeeld door het in een nieuwe context plaatsen of door met een ingreep het landschap zelf te vervormen: zet een nieuwbouwwijkje midden in een weiland aan de rand van het bos, zoals in De Noorderlingen. Maar ook met design, animatie, bouwen in de studio, gebruik maken van geluid en muziek en special effects kan het landschap van de werkelijkheid worden vervreemd.

In eerste instantie studeerde Keim literatuur en sociologie. Ze wilde overstappen op de landschapsarchitectuur, maar voor die studie geldt in Duitsland een numerus fixus. Keim, afkomstig uit grensstad Aken, vond een plaatsje in de wereldstad Wageningen, waar ze nog nooit van had gehoord. Nederland leek me aantrekkelijk omdat het een liberaal land is. Ik besefte niet dat het evengoed buitenland is. Je wordt toch als anders behandeld." In de zomer voorafgaand aan haar eerste Wageningse jaar diende ze toelatingsexamens scheikunde, wiskunde en natuurkunde te halen.

Wat er na het afstuderen in september gaat gebeuren, is nog niet duidelijk. Een vage droom is de filmacademie van Berlijn, een andere, wat concretere optie vormen de Verenigde Staten. Een paar jaar stedebouw." Althans wanneer het hier met de landschapsarchitectuur niet wil vlotten. Maar zover is het nog niet. Eerst gaat ze nog op excursie naar Barcelona. En eind deze maand is er het afstudeerfeest.

Re:ageer