Wetenschap - 9 mei 1996

Debat over bestuursstructuur wordt toch nog spannend

Debat over bestuursstructuur wordt toch nog spannend

Paars houdt linies niet langer gesloten

De enthousiaste steun van de Tweede Kamer voor het wetsvoorstel over de universitaire bestuursstructuur is aan het afbrokkelen. Nu de schriftelijke reacties van de verschillende partijen binnen zijn blijken ze, onverwachts, nogal wat kritische kanttekeningen te plaatsen. Ook blijkt dat de regeringspartijen verdeeld zijn. Er tekent zich een meerderheid af die niet wil dat ondernemingsraden centraal komen te staan in de universitaire medezeggenschap.


Minister Ritzen wil met zijn wetsvoorstel Modernisering van de universitaire bestuursorganisatie (MUB) de universiteits- en faculteitsraden invloed ontnemen. Colleges van bestuur mogen die raden, als ze dat willen, deels zelfs vervangen door een ondernemingsraad, waarna er een aparte inspraakraad moet komen voor studenten. Colleges van bestuur en faculteitsdecanen krijgen meer macht. En minister Ritzen wil een raad van toezicht die, op gepaste afstand, de machtiger colleges van bestuur controleert.

De grote fracties in de Tweede Kamer hebben het er onverwacht moeilijk mee. D66 broedde het langst op een standpunt. Tot op de dag dat de fractie haar schriftelijke vragen over de MUB moest inleveren, werd eraan gesleuteld. Woordvoerder J. Jorritsma had het afgelopen halfjaar - zij het aarzelend - instemming uitgesproken met de grote lijnen van de MUB. Maar in de tekst waarmee de fractie uiteindelijk naar buiten kwam, klinkt stevige kritiek door.

Jorritsma zet in met een betoog dat verwijst naar de woelige jaren waarin D66 zijn oorsprong had. De betrokkenheid van burgers bij besluiten die hen aangaan, vindt onmiskenbaar zijn oorsprong in de zestiger jaren. De basis van de democratiseringsgolf is toen bij en door de universiteiten gelegd. Burgers betrekken bij de vormgeving van hun leven was een van de grondslagen bij de oprichting van D66." De MUB beperkt die betrokkenheid te veel, vindt ze.

Een zelfde nostalgie klinkt door in de bijdrage van het CDA. Woordvoerder A. Lansink maakte als jong wetenschappelijk medewerker in Nijmegen de invoering van de radendemocratie aan de universiteiten mee en maakt van zijn verbondenheid met deze structuur geen geheim. Universiteitsbestuurders hebben hem er de afgelopen tijd echter van weten te overtuigen dat er het nodige mis is met de huidige structuur. Maar meer dan gemengde gevoelens kan Lansink nog steeds niet voor de nieuwe MUB opbrengen. En net als in het D66-verhaal is ook in het zijne betrokkenheid het sleutelwoord.

De opmerkelijkste ommezwaai maakt echter de PvdA. Naarmate de PvdA-fractie langer nadacht over het voorstel, kreeg zij er meer problemen mee", erkent PvdA'er Van Gelder met zoveel woorden. Argumenten die hij een paar maanden geleden nog zonder mankeren van de hand wees - bijvoorbeeld dat de bestaande universiteitsraad een draagvlak voor beleid kan scheppen - omhelst hij nu. Ritzen kan nu ook uit de hoek van zijn partijgenoten met de nodige weerstand rekening houden. Alleen van de VVD krijgt hij voluit steun.

Linies

Voor het eerst sinds het aantreden van het paarse kabinet dreigen de regeringsfracties over het hoger onderwijs met elkaar te botsen. Nog niet lang geleden, bij het debat over het Hoger Onderwijs- en Onderzoekplan, eind januari, werden moties van een paarse fractie als vanzelfsprekend aan een meerderheid geholpen door de twee andere, terwijl moties van de oppositie bijna even vanzelfsprekend werden weggestemd.

Maar nu het over de modernisering van het universitaire bestuur gaat, vallen er gaten in de linies. Zo hebben PvdA en D66 grote twijfels over de ondernemingsraad die universiteiten volgens de MUB mogen invoeren; de PvdA wil dit deel van de wet zelfs geschrapt zien. De twee vinden het CDA aan hun zijde, maar de VVD recht tegenover zich. VVD'er M. de Vries had zelfs liever gezien dat universiteiten verplicht werden een ondernemingsraad op te zetten.

Vooralsnog lijkt een Kamermeerderheid nog steeds in te stemmen met het principe dat de universiteitsraad niet langer meebestuurt, maar slechts medezeggenschap krijgt. Het college van bestuur krijgt zo integraal en als enige alle bestuurlijke, beleidsmatige en beheersmatige verantwoordelijkheden toebedeeld. Dat leidt tot heldere verhoudingen, vindt de Kamer met Ritzen, en bevordert slagvaardig bestuur.

Ook de nieuwe verhouding tussen universiteit en overheid - gestalte gegeven door de invoering van een raad van toezicht - stuit niet op groot verzet van de Kamer. Het zou best eens kunnen dat Ritzen al heel tevreden is als hij deze twee kernpunten van de MUB aanvaard krijgt.

De speelruimte voor de lobbyisten die de Tweede Kamer de komende maanden ongetwijfeld op bezoek krijgt, zal dan ook beperkt blijven, ondanks de kritiek vanuit de fracties. De studentenbonden kunnen winst boeken door de ondernemingsraad uit de wet geschrapt te krijgen, maar zij moeten rekening houden met tegenstand van de vakbondslobby. Pleitbezorgers van de radendemocratie maken een goede kans het aantal onderwerpen waarover de universiteitsraad-nieuwe-stijl medezeggenschap krijgt wat uit te breiden. En universiteitsbestuurders kunnen de wens verwerkelijken dat de universiteit enige invloed krijgt op de benoeming van de leden van de raad van toezicht.

Re:ageer