Wetenschap - 27 juni 1996

De visoperatietafel

De visoperatietafel

Het Gerei

Op de visoperatietafel opereren onderzoekers vissen onder narcose, om bijvoorbeeld elektroden aan te brengen of de werking van organen in de levende vis te bestuderen.


Arie Terlouw is bezig de visoperatietafel klaar te maken voor het practicum van het vak Functionele morfologie/biomechanica. Een plastic bak met water, verzonken in een tafel. Eromheen de apparatuur die helpt de narcose te bewaken. Een druppelinfuus in de bek van de vis zorgt voor een gestage aanvoer van het verdovingsmiddel, een cocaine-derivaat. Raakt de vis te ver weg - dat zie je aan de verwijding van de pupil - of is de operatie ten einde, dan zorgt extreem zuurstofrijk water dat hij weer bijkomt. Ook dat wordt zonodig via een slangetje in de bek toegevoerd. Een gewone aquariumpomp zorgt voor de verversing van het water in de bak.

Het is low tech, maar heel doelmatig", verklaart Terlouw, analist van de vakgroep Experimentele diermorfologie en celbiologie en bedenker van de operatietafel. Op de tafel staat ook een koude lichtbron, ernaast liggen de instrumenten op een rijtje. Later plaatst Terlouw een binoculair boven de bak en stelt de vergroting in.

De vakgroep gebruikt vissen als proefdier. Terlouw toont de karpers die gebruikt worden voor onderzoek aan de spieren die hun ademhaling beheersen. Op de operatietafel worden elektroden in hun zenuwen geprikt, die de elektrische stroompjes oppikken waarmee de vis zijn spieren aanstuurt. Dat is een flinke klus. Je moet de zenuwen bestuderen, de elektroden aanprikken, dan testen of de gewenste reactie optreedt. Met het inbrengen van zes elektroden ben je al snel een uur of drie zoet. Tegelijkertijd moet je de conditie van de vis in de gaten houden." Na de operatie gaan de karpers terug naar hun aquarium en kan het echte onderzoek beginnen.

Andre Jellema en Gerco van de Weerd zijn twee van de studenten die vandaag meedoen aan het practicum. Zij zullen een orgaantje op de zwemblaas van de paling bestuderen. Dat orgaantje reguleert de druk in de zwemblaas, naar gelang de diepte waarop de vis zwemt. Met name moeten de studenten letten op de uitwisseling van bloed via de bloedvaatjes die in het orgaan vlak bij elkaar liggen. Die bloedstroom is alleen te bestuderen bij een levende vis. Maar overleven zal de paling het practicum niet, verzekert Terlouw. Hij krijgt een diepe snede in zijn buikwand. Daarmee kan hij echt niet verder leven. Aan het einde van het practicum krijgt hij dus een overdosis narcose."

Een paling is lastig om te verdoven, waarschuwt Terlouw al. Heel anders dan een karper, die je in tien minuten onder hebt. Zodra Terlouw zijn hand in het aquarium steekt, verschuilt de paling zich in een buis. De analist pakt de buis met paling en al uit het aquarium en giet die leeg in de verdovingsemmer, waarin de vis in eerste instantie onder narcose wordt gebracht. Maar de paling weet te ontsnappen en glibbert even over de vloer.

Je zult zien dat hij niet onderuit wil gaan", voorspelt Terlouw. Daarin heeft hij gelijk; in de verdovingsemmer bepaalt de paling al snel zijn tactiek. Hij vecht om zijn kop boven water te houden, waar hij zuurstof kan bemachtigen zonder verdoving. De studenten zijn onder de indruk van de weerstand van het beest. Terlouw legt uit: in tegenstelling tot andere vissen kan de paling zijn kieuwdeksels dicht houden. Hij weigert domweg het water met verdovingsmiddel in zijn kieuwen toe te laten.

Als hij eenmaal een tijdje onder water is gehouden, begint de paling toch trager te bewegen. Hij lijkt verdoofd, tot Terlouw hem in de operatiebak legt en het slangetje van het druppelinfuus in zijn bek stopt, dat de verdoving in stand moet houden. De vis begint te spartelen. Terug dus in de verdovingsemmer. Het tafereel herhaalt zich een paar keer. De vis reageert nergens op, ook in de operatiebak, tot het mes in zijn buik prikt. Een paling is en blijft lastig. Het is echt een kunst hem slapende te houden. In humane en veterinaire chirurgie heb je daar apparatuur voor, maar hier moet je alles zelf in de gaten houden."

Uiteindelijk snijdt Terlouw de kieuwen open, zodat het water er ongestoord langs kan stromen. Dan nog komt de paling een paar keer bijna bij en moet hij terug in de verdovingsemmer. Toch kan uiteindelijk het practicum beginnen. Terlouw snijdt de buik open, prikt de huid vast in het bakje en schuift de darmen opzij. De studenten buigen zich over het binoculair om de zilverglanzende zwemblaas te bestuderen, en het drukregulerende orgaan. Straks moeten ze zelf de confrontatie met een paling aangaan.

Re:ageer