Wetenschap - 11 juli 1996

De noodzaak van vakantie

De noodzaak van vakantie

Het dagelijkse leven moet af en toe even uitrusten, aldus recreatie-socioloog Jaap Lengkeek. Daarom creeren we tijdelijk nieuwe werkelijkheden, liggend op het strand van Benidorm of vissend in de sloot achter het huis. Lengkeek geeft in zijn boek Vakantie van het leven een verklaring voor alle vreemde, leuke en absurde dingen die we met z'n allen de komende weken weer gaan doen onder de noemer vakantie vieren.


Vakantie is ongetwijfeld een van de populairste gespreksonderwerpen, niet alleen in de zomermaanden maar gedurende bijna het hele jaar. Vanaf pakweg februari kun je al voorzichtig bij vrienden en collega's informeren wat De Plannen voor dit jaar zijn. Veel ideeen zijn er nog niet, dus halen we de herinneringen aan vorig jaar maar weer eens op. Vanaf mei beginnen de eerste plannen concreet vorm te krijgen, zeker bij degenen die kiezen voor een verre bestemming. Anderen houden stug vol dat ze afhankelijk van de zon hun vakantiebestemming bepalen en leggen principieel niets van tevoren vast. Na de vakantiemaanden juli en augustus is er nog een maandje om ervaringen uit te wisselen. Steeds korter daarop volgen de gesprekken over de wintersportvakantie. Vakantie is en blijft een dankbaar en onuitputtelijk gespreksonderwerp.

Het paradoxale van vrije tijd, schrijft LUW-recreatiesocioloog Jaap Lengkeek in zijn onlangs verschenen boek Vakantie van het leven, is dat vakantie en vrije tijd zo vanzelfsprekend zijn, maar dat ze van de andere kant juist een breuk met het gewone, het alledaagse betekenen. Velen vinden het geen serieus onderwerp. Ze bekijken geeuwend maar beleefd de vakantiedia's van vrienden. Men is nooit geinteresseerd in de vrijetijdsbesteding van anderen. Vrije tijd kan zelfs een beetje genant zijn. Hij toont volwassen mensen in een enigszins kwetsbare positie: postzegels inplakkend, spelend met tinnen soldaatjes of met modeltreinen. Ze lopen in kakelbonte hemden, of met witte buiken puilend over zwembroeken met tarzanmotief."

Alle aandacht in het dagelijkse leven voor vrije tijd, recreatie en toerisme staat volgens de auteur niet in verhouding tot de wetenschappelijke aandacht voor het onderwerp. Recreatie is voor de wetenschap immers niet serieus. Dat doe je gewoon, daar ga je verder niet over nadenken. Eigenlijk is het voor sommigen zelfs een paar weken verplicht tijd verspillen.

Toch is het aardig om deze vakantie eens, aan de hand van de fascinatie die Lengkeek voor het onderwerp aan de dag legt, te bedenken waar we eigenlijk mee bezig zijn als we in de Schotse regen kamperen of proberen te snow boarden op Vuureiland.

Dagelijkse werkelijkheid

Het lijkt erop of Lengkeek de paradox van de vrije tijd ook in zijn boek heeft vastgehouden. Zeker in het begin is zijn relaas nog een beetje een giebelig en herkenbaar verhaal: kijk ons eens met z'n allen idioot doen als we niet hoeven te werken. Langzamerhand gaat hij over op de serieuze sociologische kant van recreatie.

Lengkeek komt met behulp van sociologische en filosofische inzichten van met name Habermas, Bourdieu en Schutz tot de analyse dat we in onze vrije tijd een andere dan de dagelijkse werkelijkheid proberen te creeren. Dat kan, meent hij, want ook de dagelijkse werkelijkheid zoals we die ervaren is een sociale interpretatie van de objectieve werkelijkheid. De dagelijkse werkelijkheid hangt aan elkaar van vanzelfsprekendheden, gewoonten, ervaring, weten, geloof en gezond verstand. Die werkelijkheid passen we regelmatig aan aan de nieuwe inzichten. Het gaat om gedeelde opvattingen over de werkelijkheid, de zogenaamde intersubjectiviteit.

In onze vrije tijd, zo schrijft Lengkeek, creren we nieuwe werkelijkheden. Dat kan een individuele ervaring zijn, starend naar de dobber, of een gedeelde ervaring, met een hele groep tijdens de TT-nacht in Assen. Lengkeek noemt deze nieuwe werkelijkheden samen de contrastructuur. Die geeft ons de mogelijkheid afstand te nemen van het dagelijks leven en daar op een andere manier naar te kijken. En stelt ons daarmee ook in staat het te beoordelen. De contrastructuur biedt nieuwe inzichten om de dagelijkse werkelijkheid aan te passen.

Sociologen gaan maar al te vaak voorbij aan deze kronkels van verbeelding, de schoonheid en de gekte van de menselijke soort". En dat is jammer, meent Lengkeek, want deze kronkels zijn juist een begin van reflectie op de dagelijkse werkelijkheid waar sociologen zich doorgaans mee bezighouden.

Vakantie van het leven is een aanrader voor alle workaholics die vakantie vieren maar nutteloze verspilde tijd vinden. Vakantie is van nu af aan een wezenlijke bijdrage aan de wording van de samenleving. En daarmee wordt vakantie vieren nog leuker dan het al was.

Vakantie van het leven; over het belang van recreatie en toerisme. Jaap Lengkeek. Uitgeverij Boom, 1996, ISBN 90-5352-093-7. 45 gulden. 244 pagina's.

Re:ageer