Wetenschap - 13 februari 1997

De gevaren van keukentrappen,fietsen en cirkelzagen

De gevaren van keukentrappen,fietsen en cirkelzagen

De gevaren van keukentrappen,fietsen en cirkelzagen
Chantal Appels, Huishoudwetenschappen
Ongelukken in de prive-sfeer zijn in Nederland aan de orde van de dag. Jaarlijks moeten twee miljoen vaderlanders poliklinisch of door de huisarts behandeld worden; daarnaast verdwijnen zestigduizend mensen voor kortere of langere tijd in het ziekenhuis. Bovendien vallen er ruim tweeduizend doden. In het verkeer of op de werkplek gaat het er aanmerkelijk minder gevaarlijk aan toe
De slachtoffers zijn voor het overgrote deel ouderen. Reden voor huishoudwetenschapper Chantal Appels om zich te verdiepen in prive-ongelukken bij 55-plussers, met name in ongelukken die te wijten zijn aan het gebruik van producten. Vijf maanden lang verbleef Appels bij de Stichting Consument en Veiligheid in Amsterdam, die bezig is met het project Basisdocument Productveiligheid Ouderen. Daarin worden bekende gevaren - stralingsgevaar, gladheid, brandbaarheid - gecombineerd met verouderingskenmerken, zoals verminderd gezichtsvermogen, slecht gehoor en evenwichtsverlies. Dat levert een matrix op met vakjes voor verhoogd risico. Bijvoorbeeld de combinatie open vlammen met slecht zien en glad oppervlak met slecht evenwicht
Doel van het document is het geven van praktische adviezen aan bedrijven en ontwerpers, opdat zij meer rekening gaan houden met het gebruik van de producten door ouderen
De top-tien van veroorzakers van prive-ongevallen bij ouderen werd in 1994 aangevoerd door de vloer. Liefst veertigduizend ouderen meldden zich bij de polikliniek na te zijn gestruikeld of uitgegleden. De vloer wordt op ruime afstand gevolgd door de fiets en de vaste trap. Verder staan op de hitlijst ondermeer het bed, de stoel, de drempel, de badkamervloer en het huishoudtrapje
Appels vroeg zich af of het mogelijk is normwijzigingsvoorstellen te formuleren rond de veiligheid van producten bij gebruik door ouderen. Daarvoor onderwierp ze drie producten aan een normonderzoek. Twee daarvan staan hoog in de top tien: de fiets en de keukentrap. In 1994 kukelden 997 ouderen dermate ongelukkig van de trap dat ze bij het ziekenhuis moesten aankloppen; 3172 fietsers moesten hetzelfde doen. Als derde product koos Appels voor de elektrische cirkelzaag. Die staat pas op de zeventiende plaats, maar is met 476 slachtoffers het eerste doe-het-zelf-apparaat, ruim voor het stanleymes
Appels toetste bestaande normen en wetgeving voor trap, fiets en zaag aan de matrix, om eventuele gebreken van technische normen en wettelijke eisen te achterhalen. Ook interviewde ze voor elk van de drie producten een aantal 55-plussers om zo mogelijk tot aanvullende eisen te komen
Bij de keukentrap blijken de normen vooral gericht te zijn op de sterkte van het geval. Ze houden nauwelijks rekening met de gebruiksomstandigheden en de persoonlijke eigenschappen van de gebruiker. Hetzelfde geldt voor de wet, het Besluit op draagbaar klimmateriaal. Hoewel de tien geinterviewde 55-plussers zelf nooit van de trap zijn gevallen, komt Appels tot een aantal aanbevelingen. Zo pleit ze voor anti-sliplagen op de treden en voor een groter platform om spullen op te zetten. Ouwetjes klauteren nu eenmaal minder makkelijk de trap op en af. Verder denkt Appels aan fellere kleuren voor beter zicht - Misschien ook wel leuker om te zien- en grote letters in de handleiding en op de trap, respectievelijk minimaal drie en acht millimeter
De fiets moet voldoen aan een ISO-norm en aan de Wet Wegenverkeersreglement uit het Nieuw Burgerlijk Wetboek. Desondanks kunnen de normen voor het voor ouderen bestemde rijwiel hier en daar nog wel wat beter. Scherpe hoeken en punten moeten worden afgerond. Het stuur moet de mogelijkheid bieden om er spiegels op te bevestigen. Appels: Ze zwabberen nogal als ze achterom kijken. Maar ook moeten de schroeven voor het los- en vastmaken van zadel en stuur goed hanteerbaar zijn, meent Appels. Dit doet begeleider Terpstra opmerken of dat niet juist extra gevaren toevoegt aan de fiets. Ik moet er toch niet aan denken dat straks voor het stoplicht de ouwetjes door het stuur zakken.
Tenslotte de cirkelzaag. Ondanks de Warenwet en de NEN-EN-norm voor veiligheid van handgereedschap met elektrische aandrijving, die beide vinden dat de tanden van het zaagblad goed moeten worden afgeschermd, snijden ouderen zich regelmatig in de vingers. Enkele geenqueteerden hebben het apparaat dan ook maar het huis uit gedaan. De normen houden absoluut geen rekening met verminderd gezichtsvermogen. Het zaagblad mag best wat sneller afremmen, vindt Appels. En een fellere kleur snoer voorkomt struikelen
Appels concludeert: Over het algemeen houden normen zich bezig met de sterkte van het product en te weinig met persoonlijk eigenschappen van de gebruiker. De vraag of het niet verstandig zou zijn bepaalde producten af te raden voor ouderen, analoog aan speelgoed dat ongeschikt is voor kinderen onder de zoveel jaar, stuit op onbegrip. Wacht maar tot je zelf oud bent, merkt een aanwezige op

Re:ageer