Wetenschap - 11 april 1996

De computergestuurde kunstmeststrooier

De computergestuurde kunstmeststrooier

Het Gerei

Wat zijn opa vijftig jaar geleden met de hand deed, dat doet Jaap van Bergeijk nu met een computer, een satelliet-navigatiesysteem en een meststrooier. Grootvader strooide kunstmest met de hand, op gevoel. Hier wat meer, daar wat minder. Niet meer dan wat de grond nodig had, want veel geld voor kunstmest had hij niet.

De boer van tegenwoordig strooit mechanisch, overal op het veld dezelfde hoeveelheid kunstmest. Soms genoeg, maar vaak ook te veel. Een Amerikaans onderzoek toonde aan dat het op de enorme percelen in de Verenigde Staten loont om het veld nauwkeuriger te bemesten.

Om erachter te komen of dat ook geldt voor de Nederlandse boer, ontwikkelde aio Jaap van Bergeijk een computergestuurde kunstmeststrooier. Die kan de mestgift aanpassen aan de areaalbehoefte, die varieert per type gewas, grondsoort en grondwaterspiegel. Daartoe verdeelt de computer het land in vakken van minder dan honderd vierkante meter.

In de experimenteerhal van de vakgroep Agrotechniek en -fysica staat de strooier - een type dat bij elk groot mechanisatiebedrijf in de toonzaal staat. Alleen is voor het strooimechanisme een driebenig buizenstelsel gelast, de nieuwe geautomatiseerde aansturing van het doseringsmechanisme. Naast de strooier staat een antenne; aan de andere kant een computer met lcd-kleurenscherm.

Van Bergeijk tikt het scherm aan. Onmiddellijk verschijnt er een plattegrond, opgedeeld in kleurige langwerpige vakjes. Je ziet hier een veld van vijftig bij tweehonderd meter, ingedeeld in vakken van minimaal zes bij twaalf meter. Voor ieder vakje kun je een andere adviesdosering programmeren." De verdeelschaal doorloopt het kleurenspectrum van de regenboog. In dit veld betekent violet negentig kilogram kunstmest per hectare, rood staat voor honderdtachtig kilo. De computer kan werken met een variatie van nul tot vierhonderd kilo.

De pc gaat mee op de trekker. Daarom loopt hij op twaalf volt en heeft hij een aanraakscherm. Op een trekker kun je niet met een muis overweg." De antenne is een onderdeel van het satelliet-navigatiesysteem dat de computer vertelt waar de trekker zich bevindt. Je maakt zo'n kaart en geeft de adviesdosering aan. Het navigatiesysteem houdt bij waar de trekker is, zodat de computer een commando naar de strooier kan sturen om de gift bij te stellen. Het systeem houdt ook de snelheid en de rijrichting bij."

In theorie kan de boer met hetzelfde computer- en navigatiesysteem natuurlijke mest doseren en de gewasbescherming programmeren . Een boer die weet op welke plekken veel onkruid staat, kan zo programmeren dat hij alleen daar spuit. Hij kan ook een aantal jaren informatie verzamelen over zijn veld: de oogst karteren en de grondbewerking bijhouden. Zo kan hij met gangbare bewerkingen de gegevens verzamelen die hij nodig heeft om de kunstmestgift te programmeren."

Ondanks de automatisering moet de boer nog steeds het koppie erbij houden. Het systeem kan constateren dat een plekje meer mest nodig heeft, omdat de opbrengst laag is. Terwijl de boer weet dat dat de rand van het bos is, waar hij last heeft van wildschade. Daar helpt meer mest dus niet. Bovendien houdt het systeem niet bij waar het al geweest is. Als de boer niet oplet, bemest hij hetzelfde vak twee keer.

Het antwoord op de vraag of nauwkeuriger bemesten zin heeft, kan Van Bergeijk nog niet geven. Pas na augustus, als hij de zomergerst van zijn proefveldje heeft geoogst, kan hij de opbrengsten van dit en vorig groeiseizoen vergelijken met de inputs. De aio schat in dat het systeem op dit moment economisch nauwelijks meerwaarde heeft. Door de besparing speel je iets meer dan quitte, maar echt verdienen is er niet bij. De vraag is echter waar je de drempel legt. Stikstof is nu relatief goedkoop, maar is duur om te maken. Als de kosten stijgen, verdient het systeem zich sneller terug. Bovendien kun je hiermee de uitspoeling beperken. Je geeft niet meer mest dan nodig is. En je hebt gedocumenteerd waar je mest geeft. Zit je in een waterwingebied, dan kun je bovendien op de zanderige gronden aan de voorzichtige kant gaan zitten met je bemesting."

Op dit moment zou een boer voor het systeem nog flink moeten investeren. Een relatief zware computer die werkt op twaalf volt, net als het lcd-scherm; de aanpassing van de strooier; de antenne; het abonnement op het satelliet-navigatiesysteem; het programma dat Van Bergeijk ontwikkelde. Ga je die dingen in grotere aantallen aanbieden, dan daalt de prijs. Een systeem voor de gemiddelde boer kost dan misschien nog dertienduizend gulden. Dat is een haalbare investering. Het duurste is het navigatiesysteem. Dat kost nu tien- tot vijftienduizend gulden per gebruiker, maar het wordt op steeds meer plaatsen toegepast, dus de prijs gaat nog wel dalen."

Zeer grote landbouwbedrijven hebben al belangstelling voor het systeem. Ik verwacht dat zij het binnen vijf jaar kunnen gebruiken." De gemiddelde boer kan over een jaar of tien een rendabel systeem aanschaffen, schat Van Bergeijk.

Re:ageer