Wetenschap - 10 oktober 1996

De Hoog

De Hoog

De regering wil geld uittrekken om aanleg voor jeugdcriminaliteit in een vroeg stadium te onderkennen en om via speciale programma's aan preventie te doen. Werkt dat?


Op het departement van Justitie denken ze dat preventie het ei van Columbus is. Ze denken dat de sociale wetenschappen al prognostisch zijn geworden, dat bijvoorbeeld kan worden voorspeld of jonge kinderen zich later schuldig gaan maken aan jeugdcriminaliteit. Dat is dus onjuist.

Dit denkmodel was ook aan het begin van de eeuw populair. Lombroso meende dat huidskleur, vorm van wenkbrauwen, stand van de ogen en dergelijke zaken aangaven of iemand een criminele aanleg heeft. Dat is weggezakt na de Hitleriaanse waanzin. Buikhuizen heeft iets dergelijks weer teruggehaald en is weggehoond.

Je ziet dat de te meten kenmerken vaak worden ingegeven vanuit een burgerlijke moraal. Een hond is goed, twee wordt dubieus. Zijn de ramen wel gezeemd? En o jee als in plaats van een kopje thee bij een gesprek twee glaasjes wijn worden genuttigd. Ook in de jaren vijftig werd gezocht naar de asocialen. Op vragenlijsten was het niet regelmatig bezoeken van de kerk een zorgelijke aanwijzing.

In zijn proefschrift, getiteld Lof der onaangepastheid, heeft Milikowski het eind van de jaren zestig de vloer aangeveegd met de moraliserende sociologie. Hij deed wat ik niet zomaar zou durven: hij draaide de zaak om. Juist onaangepast gedrag helpt een samenleving verder. Met andere woorden: onaangepasten zijn veel nuttiger dan een kritisch Avro-lid in een Opel Kadet.

Een van de factoren die nu een rol spelen is de tienermoeder. Het departement vergeet dat in de Verenigde Staten en in het Groot-Brittannie van na Thatcher het krijgen van kinderen een overlevingsstrategie is. In sommige Amerikaanse regio's is meer dan zestig procent van de zwarte meisjes al op jonge leeftijd ongehuwde moeder. Dat krijgt dan het stempel van onverantwoord maatschappelijk gedrag, terwijl de oorzaak ligt in de asociale Amerikaanse samenleving.

Kortom: ik geloof er niets van dat zogenaamde preventie iets kan oplossen. En ik geloof al helemaal niet dat de sociale wetenschappen in staat zijn om eenduidig ongewenst maatschappelijk gedrag, zoals jeugdcriminaliteit, in een vroeg stadium te voorspellen.

Re:ageer