Wetenschap - 28 mei 1998

Dam kan Iers hoogveen conserveren

Dam kan Iers hoogveen conserveren

Dam kan Iers hoogveen conserveren
Ate Oosterhof en Francine Engelsman, Waterhuishouding
Ons verslag zal niet onder het stof verdwijnen, zegt Francine Engelsman. Het zal stof doen opwaaien, vult Ate Oosterhof aan. Zo'n zes maanden lang zaten deze studenten Bodem, water en atmosfeer achter de computer om de grondwaterstromingen in een Iers hoogveengebied te modelleren. Nu adviseren ze een dam aan te leggen. En niet zo'n kleintje ook. Een dam van vijf meter hoog en een kilometer lang zou de grondwaterstand kunnen verhogen in het veengebied Clara Bog bij het Ierse stadje Clara. De lage delen van het veengebied achter de dam komen dan onder water te staan. Dat gaat verdroging en afbraak van het hoogveen door oxidatie tegen
Hun opdrachtgever, de Ierse natuurbeschermingsorganisatie National Parks and Wildlife Service, is blij met hun resultaten. Maar als wij over vijf jaar opnieuw naar Ierland gaan en de dam is er werkelijk gekomen, bekogelt de bevolking ons misschien met stenen, vreest Oosterhof. Door de dam komt de weg door het veengebied namelijk onder water te staan. En ze steken daar nog steeds turf. Er is nu een verbod, maar alle kroegen werden nog met turf verwarmd. Dat staat behoorlijk in contrast met ons werk.
Het natuurreservaat Clara Bog, vijfhonderd hectare groot, is een van de mooiste en best bewaarde hoogvenen van West-Europa, vertelt Engelsman. Het veen is er elf meter dik. Dat kom je in Nederland niet meer tegen.
Midden door het gebied loopt een weg, die de laatste 160 jaar vijf meter naar beneden is gezakt. Slootjes aan beide kanten van de weg zorgen voor de afwatering. Zo blijft de weg watervrij, maar de bovenste veenlaag droogt uit en zakt in. De weg is daardoor in een soort geul komen te liggen die het gebied doorkruist
In het eerste scenario dat Engelsman met het grondwatermodel doorrekende worden de slootjes langs de weg deels gedempt. Daardoor voeren ze alleen nog extreme hoeveelheden regenwater weg. Volgens het computermodel gaat dicht bij de weg de grondwaterstand wat omhoog, maar voor de rest van het veengebied levert het geen verbetering op. Ook het blokkeren van de sloten ten zuiden van het veengebied is geen optie om het veengbied te conserveren
Oosterhof rekende het meest ingrijpende scenario door: het plaatsen van een dam. Dan moet de weg worden afgesloten, de dam kost veel geld en boeren in de in de omgeving moeten een deel van hun land afstaan. Oosterhof toont plaatjes van het computermodel waarop is te zien dat door de dam de lage, meest kwetsbare delen van het veengebied onder water komen te staan. De grondwaterstand stijgt maximaal vier meter, vooral bij de weg en de omgeving van de weg
Het model dat Engelsman en Oosterhof gebruikten om hun scenario's door te rekenen is een uitgebreide versie van een door andere afstudeervakkers ontwikkeld model. Het was een hele klus om dat model uit te breiden. Onze voorgangers moesten er haastwerk van maken, waardoor er veel slordigheden in zaten. Soms was het heel lastig hun gedachtegang te achterhalen. We hebben nog contact met ze gehad, maar ze wisten het zelf ook niet meer zo goed.
Hun voorgangers hadden de meeste gegevens al verzameld, maar toch gingen Engelsman en Oosterhof nog twee weken naar Ierland. Ze wilden het model uitbreiden met gegevens over de omgeving van het veengebied. Ze hebben de doorlaatbaarheid van de bodem in de omgeving van het veengebied gemeten, door water uit boorgaten te pompen en te meten hoe snel het water uit de omgeving weer toestroomt. Ook zochten ze naar kleilagen in het landschap. Die zijn belangrijk voor het model, want klei laat water slecht door. Daardoor kan de grondwaterstand snel stijgen als er water toegevoegd wordt
Engelsman en Oosterhof zijn blij dat ze twee weken in het gebied geweest zijn. Het is erg kort, maar je krijgt wel een goede indruk van het gebied. Daardoor weet je tijdens het modelleren beter waar je mee bezig bent, vertelt Engelsman
Engelsman en Oosterhof zijn waarschijnlijke de laatste studenten die onderzoek deden in Clara Bog. Zo'n twintig studenten gingen hen de afgelopen tien jaar voor. Zij karakteriseerden de bodem en de vegetatie en bekeken het soort veen en de mineralen in het veen. Wij hebben vooral gegevens over de doorlatendheid van het veen, de gelaagdheid van de bodems en de neerslag in ons model gebruikt. En de meetreeksen van grondwaterstanden waren voor ons heel belangrijk. Daarmee hebben we getest of ons model de goede waarde voor de grondwaterstanden berekende.
We hebben helemaal niet naar sociale factoren gekeken. Dat moeten de Ieren zelf maar doen. Het ging ons erom een zuiver hydrologisch model te maken. We hebben ook niet gekeken of het wel mogelijk is een stabiele dam te bouwen in het gebied, stelt Oosterhof
Voor ons is het het fijnste dat het model werkt en dat er goede resultaten uitkomen, meent Engelsman. Het afstudeerverslag gaat nu naar de Ierse natuurbeschermingsorganisatie, die het in de discussie over het gebied zal inbrengen. Voor Engelsman en Oosterhof zou het wel leuk zijn als de dam er komt. Dan kunnen ze zien of de voorspellingen van hun model ook werkelijk uitkomen

Re:ageer