Wetenschap - 26 oktober 1995

DNA-merkers bieden nieuwe kansen voor klassieke veredeling

DNA-merkers bieden nieuwe kansen voor klassieke veredeling

Met moleculaire merkers of DNA-merkers is veel efficienter dan voorheen genetisch materiaal over te brengen naar kweekmateriaal. Dit is een vooruitgang die voor de plantenveredeling minstens zo veel, zo niet meer, kan gaan betekenen als genetische modificatie en plantenbiotechnologie. Dit stelde dr ir P. Stams, hoogleraar Plantenveredeling, tijdens zijn inaugurele rede op 19 oktober.

Veredelaars gebruiken slechts een paar procent van het beschikbaar genetisch materiaal uit wilde verwanten en landrassen, constateert Stams. Dit komt doordat het kruisen van onaangepast materiaal met elite-materiaal erg tijdrovend is. De veredelaar moet vele malen terugkruisen om de niet-gewenste eigenschappen van het exotisch materiaal er weer uit te halen. Daarnaast zijn landbouwkundige eigenschappen vaak gebaseerd op meerdere genen, waarbij het niet makkelijk is om alle betrokken genen in te kruisen.

Merkertechnologie en genetische kaarten van een gewas maken het aantrekkelijker om een breder scala aan rassen in te zetten, aldus de hoogleraar. Merkergenen zijn met een eenvoudige laboratoriumtest aan te tonen. De genetische kaart maakt duidelijk waar in het DNA merkergenen liggen, en waar landbouwkundige eigenschappen liggen. Als de plant een merkergen bezit waarvan bekend is dat het vlakbij een gewenste eigenschap ligt, zal zij waarschijnlijk ook die eigenschap hebben. Zo is doelbewuster te kruisen en te selecteren.

Stams wil fundamenteel onderzoek inzetten om selectie-methodes te verbeteren. Vergelijking van planten-DNA leert bijvoorbeeld dat dit DNA evolutionair redelijk conservatief is. Dat maakt het mogelijk interessante genen uit de tomaat ook te lokaliseren bij rijst. En inmiddels is ook bekend dat resistentie-genen vaak in clusters bij elkaar liggen. Zo'n inzicht is belangrijk voor duurzame resistentie, aldus de hoogleraar.

Re:ageer