Wetenschap - 30 maart 1995

Computer maakt liberaal wereldbeeld inzichtelijk

Computer maakt liberaal wereldbeeld inzichtelijk

Lei tracht landbouw in 2015 te verkennen

Hoe ziet de Nederlandse landbouw er in 2015 uit? Het Landbouw-economisch instituut (Lei) deed er een gooi naar in een scenario-studie. Als de Europese landbouwinterventie wordt afgebroken, groeit de economie, de agro-industrie ook, maar de boeren blijven het moeilijk houden. Dat is geen voorspelling, maar veeleer een extrapolatie van dominant liberaal denken.


Liberalisatie van de handel en produktie is goed voor onze economie, leren we deze dagen van prof. kamerlid Rick van der Ploeg in een Teleac-cursus op tv. De producenten specialiseren zich in waarin ze goed zijn en de consumenten zijn bij vrije handel het voordeligst uit. Dat geldt ook voor de landbouw, bleek tijdens de studiemiddag Landbouw 2015 die op 28 maart in de Aula van de LUW werd gehouden.

Daar presenteerde directeur prof. dr ir L.C Zachariasse van het Landbouweconomisch instituut (Lei) de verkenning Voorbij het verleden van Lei en IKC (Informatie kenniscentrum), waarin drie toekomstbeelden worden geschetst.

In het eerste scenario gaan de economieen van de Verenigde Staten en Japan heel hard, isoleert Europa zich, is de technologie-ontwikkeling hier traag, valt de steun voor de landbouw weg en gaat het helemaal de verkeerde kant op. In het derde scenario gaat de markt de overheid reguleren, gaat de landbouw mondiaal en marktgericht opereren (einde van het EU-landbouwinterventie), wordt het milieu mondiaal geregeld met een algemene CO2-heffing (dure energie), ontwikkelt de technologie zich voorspoedig en worden voortaan kwaliteitsprodukten geproduceerd, in plaats van goedkope bulk.

Een glorieuze toekomst wacht ons dan - economie en inkomens groeien. De akkerbouw en intensieve veehouderij doen het slecht, moeten krimpen, terwijl de tuinbouw (met name het niet-voedseldeel) en de melkveehouderij sterk zullen groeien.

De enige kanttekening is dat de groei ten goede komt aan de agri-industrie en niet of nauwelijks aan de boeren. Zij zullen een deel van de winst moeten opeisen door zich met de industrie in ketens te organiseren, schetst Zachariasse. De vertegenwoordiging in de landbouw krijgt daarmee een meer flexibele structuur. Dan zal Nederland een sterk exportland blijven.

Consument

De schets van de Lei-directeur zal de liberalen en vernieuwers in de landbouw bekend in de oren klinken. Minder overheidsbemoeienis, ook op milieugebied, meer marktprikkels in de vorm van heffingen, en het stimuleren van kwaliteitsprodukten voor de steeds kritischer wordende consument. Zo niet, dan zal de consument, of ie nu in Engeland (veetransport) of Duitsland (slachtschandaal) woont, de karrevrachten levend vlees steeds meer links laten liggen.

Waar Zachariasse bij zijn meest positieve markt-scenario ook vanuit gaat, is de politieke toetreding van Oosteuropese landen in de EU, waarna de prijssteun in de landbouw wegvalt. Vanzelfsprekend had boerenvoorman Gerard Doornbos hier moeite mee. Hij schetste een Oost-Europa dat economisch op zijn gat ligt, politiek instabiel is, veel kosten met zich meebrengt voor agrarische exporteurs en dat als stank voor dank straks een enorme agrarische produktiepotentie heeft.

Nee, dan het Verre Oosten, filosofeerde Doornbos. Daar draait de economie en ontstaat een gigantische vraag naar agrarische produkten. Op dit moment profiteren vooral de VS en Australie van die groeiende vraag; het wordt tijd dat Europa zich meer in de daar geldende consumptiepatronen gaat verdiepen. Doornbos wil daarom de wereldmarkt op, zonder Oost-Europa als blok aan het been. Omdat de politiek inconsequent handelt ten behoeve van de landbouw(economie), was hij dan ook lang niet zo optimistisch over de toekomst van Zachariasse.

Wouter van Dieren van het .... typeerde de scenario's als echo's van het verleden en presenteerde de pessimistische boodschap van de Club van Rome nog eens aan het publiek. De vrije markt bestaat niet. Als je de kosten van het milieu en de schaarste doorberekent, ben ik overigens voor de vrije markt. Dan kost een liter dieselolie 14 gulden en dan houden we op te denken dat we geld verdienen aan het transport van laagwaardige produkten. Er zijn dus volstrekt andere scenario's te maken. En dat is hard nodig, want duurzaamheidsonderzoek kan nooit gebaseerd zijn op het schuiven van panelen uit het verleden."

De LUW-hoogleraar Landbouwpolitiek, Arie Oskam, wilde de toekomst juist extrapoleren uit heden en verleden om de meest waarschijnlijke ontwikkeling in kaart te krijgen.

Trend

Omdat het Lei zo'n trendscenario achterwege had gelaten, was Oskam niet onder de indruk van de toekomstbeelden: hij miste de feiten. Zo verbaasde het hem dat in het optimistische scenario de economie en inkomens groeien, maar de werkgelegenheid daalt. Tot dusverre leidt economische groei tot extra banen, stelde Oskam. Hij veronderstelde dat in het scenario groei was gecreeerd die in werkelijkheid niet zou bestaan.

Zachariasse antwoordde dat de opmerkingen van Oskam - de huidige trend doortrekken - waren meegenomen in scenario 2. Hij beaamde echter dat scenario's niet veel meer zijn dan een goed verhaal - je gaat uit van wereldbeelden (...) en kijkt welke invloed ze hebben in je model. Trends zijn moeilijk te geven (..) Je weet niet welke kant het opgaat met de landbouw." De opmerking van Oskam dat scenario's niet te controleren zijn en daarmee niet wetenschappelijk zijn, liet hij onbesproken.

De LUW-econoom Niek Koning deed de scenario-studie daarna af als wishful thinking: het promoten van de dominante economische stroming die op dit moment opgeld doet. Koning is het daar niet mee eens; hij is tegen de liberalisatie van de landbouw, omdat dit - zo heeft de geschiedenis bewezen- slecht is voor de boeren.

Wat goed is voor de boeren, werd deze middag niet duidelijk. Het scenario dat de Nederlandse varkens voortaan via de Zijderoute bij de Aziatische Tijgers worden afgeleverd, is wijselijk niet aan de orde gekomen. Eveneens is het idee van Van Dieren om af te zien van internationalisatie en concurrentie op de wereldmarkt, niet besproken. De mogelijke opties voor de landbouw zijn beperkt; dat is misschien wel het probleem voor degenen die altijd een maakbare toekomst in de landbouw hebben gezien.

Re:ageer