Wetenschap - 16 februari 1995

College Landbouwuniversiteit wil 24 miljoen bezuinigen

College Landbouwuniversiteit wil 24 miljoen bezuinigen

Bestuurders willen wending naar de kern

Het college van bestuur wil de komende vier jaar zo'n 24 miljoen gulden bezuinigen, staat in het Masterplan dat deze week is uitgekomen. Onderwijselementen met minder dan tien studenten moeten worden opgeheven, het normatieve onderzoek wordt afgeschaft en in het beheer moet 5,8 miljoen worden gesneden. Voorts wil het college vakgroepen met elkaar fuseren en roc's onderbrengen in instituten, om de overhead te verminderen.


Het college van bestuur gaat onverdroten door met het saneren van de uitgaven van de Landbouwuniversiteit. Hoewel de lopende bezuinigingsronde - tien miljoen gulden groot - nog niet achter de rug is, wordt er al een nieuwe aangekondigd. Door de stagnerende Rijksfinanciering dient er opnieuw fors te worden gekrompen, dit keer zo'n 24 miljoen gulden in vier jaar tijd. In tegenstelling tot bij de lopende bezuinigingen, heeft het college geen extra potje voor sociaal beleid om de pijn voor het overtollig personeel enigszins te verzachten. Het geld is op.

Door de onderhandelingen met minister Ritzen mag dan de 500 miljoen gulden aan bezuinigingen op het hoger onderwijs deels van tafel zijn, maar dat blijkt maar een beperkte invloed te hebben op de financiele toestand van de LU. Waren de bezuinigingen doorgezet, dan had de universiteit zo'n dertig miljoen moeten bezuinigen, nu dus 24 miljoen. Tweederde van dat bedrag is nodig om de loon- en prijsstijgingen de komende vier jaar te kunnen betalen.

Het college gaat ervan uit dat tweehonderd personeelsleden moeten vertrekken. De bezuiniging zal voor het merendeel via het natuurlijk verloop gerealiseerd moeten worden. Dat betekent in de praktijk: bij vier van de vijf vacatures die ontstaan, geldt een vacaturestop. Voorts zal het ontslagen personeel zich bij het Mobiliteitsbureau moeten melden, waarop gezocht wordt naar een baan buiten de LU.

Zo liggen de zaken financieel en personeelstechnisch: geen rooskleurig vooruitzicht. Maar het college wil nadrukkelijk de moed erin houden door te stellen: Het moet mogelijk zijn de crisis te baat te nemen als een gelegenheid die kansen biedt. De universiteit komt er beter uit te voorschijn dan ze erin is gegaan: op een lager financieel niveau weliswaar, maar op een hoger inhoudelijk niveau."

Peptalk die een heel ander beeld geeft dan een half jaar geleden, toen de bezuinigingen op het hoger onderwijs onaanvaardbaar en onuitvoerbaar waren volgens de colleges van bestuur. Wat is er in een half jaar veranderd, zo vragen we het college. Het verschil is het Masterplan", stelt Van den Hoofdakker, waarna Vos aanvult: Als we nog eens zes miljoen extra hadden moeten bezuinigen, hadden we echt in de put gezeten. Aanvankelijk hadden we de bezuiniging op het onderwijs op 8,5 miljoen begroot."

Grote opruiming

Nu bedraagt de korting op het onderwijs 4,7 miljoen. Daarnaast wordt 4,2 miljoen gekort op het onderzoek, 1,8 miljoen op de centrale beheersruimte voor onderwijs en onderzoek, 5,8 miljoen op de organisatie (verdeeld in 2,8 miljoen op het bureau, 2 miljoen op de sectorbureaus, 0,5 miljoen op de bibliotheek en 0,5 op het personeelsbeleid). Dat maakt 16,5 miljoen korting op personeelsuitgaven. Daarnaast wordt er 8 miljoen gekort op huisvesting en apparatuur.

Om welke taken gaat het daarbij? In het onderwijs wil het college het onderwijsaanbod drastisch beperken. Keuzevakken die door minder dan tien studenten worden gevolgd, moeten verdwijnen. Dat betekent een grote opruiming, want van alle vakken die de LUW verzorgt, wordt 47 procent door tien studenten of minder gevolgd, blijkt uit een bijlage.

Hoeveel vakken wil het college dus opheffen? Nou", begint Karssen, we willen het onderwijs concentreren in grotere blokken. De propaedeuse en de romp kunnen zo blijven qua opzet, maar in het derde studiejaar willen we de kleine vakjes in blokken onderbrengen, zodat er meer interdisciplinariteit ontstaat en studenten meer zelfstandig kunnen werken. Je ziet nu de neiging dat elke docent teveel in zijn vakje wil stoppen; het gat tussen het cursorisch onderwijs en het afstudeervak is groot. Nu het bureau het bedrag van 4,7 miljoen kent, kan het gaan kijken hoeveel vakken er minder moeten komen."

Karssen wijst voorts op het budget voor kwaliteitsverbetering van minister Ritzen, die voor de LU een stimulans van acht miljoen gulden betekent. Die hebben we nog niet ingeboekt in dit Masterplan, maar voor de verbetering van de onderwijskwaliteit is geld nodig en je wilt toch de goede docenten bij het onderwijs betrokken houden."

Uitvechten

Het onderwijs moet efficienter: grotere klassen. De kosten van de kleinste richtingen moeten worden teruggebracht, schrijft het college, waarbij in het bijzonder wordt gedacht aan de ir-opleidingen Agrosysteemkunde, Landbouwplantenteelt en Tuinbouw. Tevens zal onderzocht worden of het loont zeer kleine M.Sc.-opleidingen nog apart in stand te houden." Het college doelt dan op de studies Environmental Sciences (7 studenten), Animal Sciences (9), Agricultural Engineering (4) en Biotechnology (9). Worden die dus opgeheven?

Nou", vervolgt Karssen, de richtingscommissies moeten straks uitgaan van de budgettaire kaders en dan de bezuinigingen invullen. Ze kunnen voor de breedte of de diepte kiezen. De roc's kunnen besluiten om studies op te heffen, maar ze kunnen de kleine richting ook combineren met andere." Vos: De studie Landbouwplantenteelt zou je in stand kunnen houden, als een aantal basis-leggende vakken door andere vakgroepen worden verzorgd." Karssen: We willen de onderwijskaders losser maken. De economie-studie mag er anders uitzien dan de andere. De docenten moeten het onderling maar uitvechten, maar dat is nooit anders geweest aan deze instelling." Vos: De herprogrammering van het onderwijs lijkt sterk op de vf-procedure bij het onderzoek."

Het college wil dus fusies van richtingen: fusies tussen ir-opleidingen, fusies tussen M.Sc.-opleidingen, en tussen ir- en M.Sc.-studies. Als dat gebeurt, redeneert het college, kan op de overhead van het onderwijs worden bespaard: er zijn minder studie-coordinatoren, roc-secretariaten en examencommissies nodig. Het college wil die fusies afdwingen door acht onderwijsinstituten in het leven te roepen, die inhoudelijke en budget-verantwoordelijkheden krijgen en verschillende studies als paraplu overkoepelen. Er komt dus allesbehalve rust op het onderwijsfront, zoals de vaste commissie onderwijs (vco) wil.

Bruidsschatten

Dan het onderzoek. Het college wil haar speerpunten, de onderzoeksinstituten, intact laten of zelfs versterken. Er moet daarom bezuinigd worden op het normatief onderzoek: het geld dat vakgroepen krijgen voor onderzoek op basis van hun onderwijs. Het bestuur wil dat budget halveren tot 3,8 miljoen en het resterende bedrag anders gaan toedelen: als basiscapaciteit rond de leerstoelen - elke leerstoel krijgt dan vier ton mee - of in de vorm van vf-onderzoeksprogramma's.

Het wordt niet helemaal duidelijk wat de voorkeur heeft: Karssen opteert voor het onderbrengen van de 3,8 miljoen in de vf-procedure. Hij heeft zich gestoord aan vakgroepen die tijdens de vf-onderhandelingen lui achterover hingen", omdat de onderzoekscapaciteit toch wel via de onderwijsverzorging binnen kwam. Van den Hoofdakker wil het bedrag echter als nullast via het capaciteitsmodel uitkeren en praat over een overgangstraject: de basisfinanciering krijgt een tijdelijk karakter en groepen zonder taken in de onderwijs- en onderzoeksinstituten hebben op termijn een probleem: we moeten ons dan afvragen of we dat willen continueren".

In elk geval brengt het college de centrale beleidsruimte voor onderwijs en onderzoek met 1,8 miljoen terug. Vanuit deze ruimte werden ondermeer bruidsschatten (in de vorm van aio's) aan aankomende hoogleraren uitgedeeld, maar gelet op de daling van het aantal hoogleraren lijkt daar weinig behoefte meer aan. Karssen wil de zaak omdraaien: We moeten bij een benoeming kijken of er wel onderzoeksruimte in een vakgroep is." Naast deze bezuiniging wil het college 2,9 miljoen uit de centrale ruimte direct aan onderwijs en onderzoek toewijzen; dan resteert nog 2 miljoen als centrale smeerolie.

Megavakgroep

Daarmee is ook de organisatiestructuur duidelijk: de onderwijs- en onderzoeksinstituten krijgen het geld, er komen geen sectorbesturen. De clusters blijven, maar ze heten voortaan vakgroep. Door vakgroepen te fuseren tot tussen de twaalf en dertig eenheden, wil het college een bestuurslaag minder creeren, wat praktisch gezien moet neerkomen op minder papier en minder adviezen. Bestaande vakgroepen kunnen secties worden, redeneert het college, waarbij als voorbeeld de mega-vakgroep Levensmiddelentechnologie dient.

Of deze concentratie geld oplevert, weet het college niet. Ze stelt zich voor dat, nadat de nieuwe middenstructuur tot stand is gekomen, zowel het college als de universiteitsraad aanzienlijk kleiner kunnen worden. Vos: De collegevoorzitter expireert en ex-raadsvoorzitter Janssen heeft eens een universiteitsraad van 15 personen voorgesteld, maar dat is onze zaak niet." Bovendien wil het college de vergoedingen voor bestuurlijke activiteiten verlagen. Het meest concreet is haar idee om de vrijgestelde voorzitter van de Commissie Studentenvoorzieningen - een student - te schrappen; dit levert 20.000 gulden op.

Wat betreft de organisatie zal, net als bij het onderwijs en onderzoek, een wending naar de kern moeten plaatsvinden, schrijft het college. Daarbij moeten de bureaus en diensten worden teruggebracht tot alleen die dienstverlening waar uitdrukkelijk vraag naar is". Het bureau van de universiteit moet 2,8 miljoen besparen.

Het is een waslijst van taken, zoals minder voorbereiding van het capaciteitsplan, minder salarisadministratie, minder nieuwbouw/renovatiebeleid, exploitatie van botanische tuinen, krimp op de kantines, minder voorbereiding van het onderwijsbeleid, een bezuiniging op de studievoorlichting, op het financiele systeem, op de ontwikkeling van nieuwe informatietechnologie en op de schoonmaakkosten, om de grootste posten te noemen. Veel van deze bezuinigingen zijn al bekend bij de afdelingen.

Kribbig

De sectorale diensten worden met 2 miljoen gulden gekrompen: 12,5 procent van hun budget. Hierbij gaat het niet om de sectorbureaus, maar om de (verdere) concentratie van werkplaatsen, kassen, proefveldbeheer, fotolocaties en technisch installatiebeheer. In algemene zin moeten de beheerders de mogelijkheid van facilitaire bedrijfsvoering gaan onderzoeken: de klanten aan de LU krijgen een budget en de diensten moeten voortaan integraal worden doorberekend.

Dit roept de vraag op of het college werkelijk zoveel op de organisatie bezuinigt als ze doet voorkomen: er lijken meer overalls te moeten verdwijnen dan witte boorden. Nu wordt het college een beetje kribbig. We bezuinigen op voorwaarden scheppende taken", aldus Van den Hoofdakker, en daarbij is er geen principieel onderscheid tussen een kassenbeheerder en een beleidsmaker: we zijn allemaal bezig voor het primaire proces. De korting van 2,8 miljoen betekent een reductie van 15 a 20 procent voor het bureau."

Maar 2,8 miljoen op een totaal van 24,4 miljoen krimp is zo'n elf procent, terwijl het beheer 21 procent van de universiteit uitmaakt. Zeventien procent", reageert plaatsvervangend secretaris Van Kamp. Ik word er zo moe van dat het bureau er steeds wordt uitgetild", stelt Vos. Negen van de 24 miljoen wordt rechtstreeks op de primaire processen gekort, de rest op voorzieningen." Karssen tekent daar voorzichtig bij aan dat de bezuinigingen op huisvesting en apparatuur toch ook in de faculteit gevoeld gaan worden, maar Van den Hoofdakker is resoluut: Op het bureau gaan vooral de beleidsambtenaren eruit; kijk maar naar de bijlage."

Re:ageer