Wetenschap - 11 april 1996

Cirkels in het gras

Cirkels in het gras

Stadstuinderij De Kring

Het is een mooie lentemorgen, koud voor de tijd van het jaar. De zon is net boven de boomtoppen verschenen en beschijnt de twaalf teeltcirkels van stadstuinderij De Kring, op de Wageningse Berg. Een hectare cirkels en spiralen in het gras, deels alleen omgeploegd, deels met hier en daar tulpen, aardbeien, bessen en enkele door konijnen aangevreten preitjes. Composthopen sieren de bosrand. Gaas voor een omheining om konijnen buiten te houden ligt al klaar.

De stadstuinderij is een initiatief van Dirk Jan Adrichem. Hij introduceerde ruim een jaar geleden deze nieuwe vorm van volkstuinieren in Wageningen. Adrichem legt de spelregels uit: hij verzorgt de tuinen, zijn klanten oogsten. De grotere kringen bestaan uit 24 windingen met gewassen die varieren van bloemen en graan tot groenten en fruit. Inclusief voor- en nateelten zijn per jaar zo'n dertig verschillende gewassen te oogsten. De klanten huren ieder een taartpunt uit een cirkel. Een tweemaandelijks bulletin vertelt de klant wanneer hij zijn aardappels, bospenen, aardbeien, zonnebloemen en gladiolen uit de cirkel kan halen.

Adrichem wil met de tuin vooral de belevingsmogelijkheden van de landbouw voor consumenten toegankelijk maken. Het gaat hem en zijn clientele om meer dan alleen de oogst. Dat merk ik al aan hoe enthousiast mensen door het graan lopen. De meeste mensen staan ver van de landbouw af. Zij kunnen hier veel profijt van hebben."

De Westberg lijkt niet direct de beste plaats voor een stadstuin. Dat valt volgens Adrichem echter erg mee. De zandgrond geeft weliswaar minder opbrengst, maar zorgt voor een goede smaak van de verbouwde produkten." Bovendien ligt de tuin dicht bij de klanten, is hij ook bij slecht weer goed toegankelijk en is de locatie prachtig.

Adrichem tuiniert in typische cirkels en spiralen, die ook zijn informatiebrochure sieren. De spiraalvormen, die herinneren aan oude grafzerken uit reclamespotjes voor Ierland, suggereren een religieuze, dan wel filosofisch getinte achtergrond. Ik weet niet precies waar de tekens voor staan, maar ze spreken me aan", verklaart Adrichem laconiek.

De verbouw in cirkels heeft vooral praktisch voordelen. Werken in een cirkel is efficiente en prettig. Adrichem hoeft niet heen en weer te lopen. Voor beregening zijn kringen ideaal; hij heeft totaal geen last van dode hoeken of gesleep met sproeiers. Daarnaast is de vorm handig omdat Adrichem in de buitenste cirkels gewassen kan telen waarvan veel nodig is, bijvoorbeeld aardappels, en in de binnenste, kleinere cirkels lekkernijen als radijsjes. Bijkomend voordeel is dat de gebruiker zich volgens Adrichem beter kan orienteren in een ronde vorm dan in een rechthoekige.

De cirkelredenering achter de stadstuinderij is dus niet filosofisch van aard. Toch is de antroposofie een inspiratiebron voor Adrichem. Dat geldt echter ook voor de studie tuinbouwplantenteelt waarvoor hij in 1976 naar Wageningen kwam, en voor de ouderlijke biologische boerderij in de Noordoostpolder. De enige merkbare antroposofische invloed is het jaarfeest, maar dat viert hij vooral omdat de consument-producent relatie hem na aan het hart ligt. Oke, onlangs heeft Adrichem koehorens in de grond begraven. Volgens Rudolf Steiner cum suis een biodynamisch preparaat dat leidt tot een betere opbrengst, voor Adrichem een vorm van communicatie tussen mens en aarde.

Het is Adrichems tweede seizoen op de Westberg. Nu gaat het om de verbetering van produktie en kwaliteit. Het eerste jaar was vooral een marktverkenningsjaar. Ik ben gewoon langs de huizen gegaan met een folder. Daar kreeg ik positieve reacties op." Zijn clientele omschrijft hij als merendeels beter opgeleiden. Die mogen blijkbaar graag zelf de boerenkolen en zonnebloemen van het veld plukken. Iets wat Van Adrichem wel zo prettig vindt. Ik hou het liefst de verzorging gescheiden van oogst en distributievraagstukken."

Adrichem pacht de grond van de Landbouwuniversiteit. Hij heeft rond de zeventig klanten, die ieder twee- of vierhonderd gulden betalen voor de opbrengsten uit een halve dan wel een hele taartpunt - honderd vierkante meter. Overigens zijn niet alle percelen verhuurd, wat wel handig is in verband met oogstrisico's. Vorig seizoen was bijvoorbeeld een goed tomatenjaar maar een slecht jaar voor sla. Dat heb ik toen opgevangen door reservetuinen."

De vers omgeploegde cirkels aan de andere zijde van de Westberg blijken aangelegd als produktie-buffer. Adrichem heeft hier monoculturele spiralen gepland, die hij mechanisch wil gaan verzorgen met behulp van zonne-energie of dierlijke tractie. Kringen met een gewas zijn efficienter te onderhouden, hetgeen geen overbodige luxe is. Adrichem: Weliswaar heb ik het voordeel van een directe band met mijn klanten en omzeil ik de tussenhandel, maar ik moet toch concurreren met de efficientere en grootschalige Flevoboeren."

Ooit kwam Adrichem als groentje naar Wageningen, vervuld van het idee zich met wetenschap bezig te houden en zodoende het geheim van natuur beter te doorgronden. Ik wilde onderzoeker worden. In feite ben ik dat nu ook, maar in een bredere zin. Ik sla nieuwe wegen in op zowel het teelttechnische vlak, als op het gebied van mechanisatie. En vooral ook sociaal." Want, benadrukt Adrichem: De kernactiviteit van deze stadstuin is de relatie met de klant."

Re:ageer