Wetenschap - 19 januari 1995

CBS verslikt zich in fytase

CBS verslikt zich in fytase

Statistici meten aan nauwelijks aanwezig enzym

Het enzym fytase in het veevoer, om het mestoverschot te verkleinen, werkt niet, stelde het CBS in december op basis van mestcijfers. Foute conclusie, melden twee veevoederfabrikanten: er zat geen fytase in het veevoer.


Het enzym fytase blijkt redelijk mislukt te zijn", concludeert een medewerker van het Centraal bureau voor de statistiek (CBS). Het bureau heeft de mineralenproduktiecijfers van de Nederlandse veestapel over 1992 en 1993 naast elkaar gelegd. Voor de intensieve veehouderij valt op dat de toepassing van een enzym dat moet leiden tot reductie van fosfaat in mest (fytase), niet heeft geleid tot een duidelijk lagere fosfaatuitscheiding", schrijft het CBS in een persbericht van december 1994. Mevrouw M.M. van Eerdt van het CBS legt uit dat gebruik is gemaakt van cijfers van het Produktschap voor veevoeders. Wij hebben geconstateerd dat ondanks het gebruik van fytase, het fosforgehalte in het voer in 1993 niet of nauwelijks is gedaald. Dit terwijl fytase al in 1991 op de markt is gebracht."

Fytase is een enzym dat begin jaren negentig werd gelanceerd als de oplossing voor het mestprobleem. Het van nature in plantaardige grondstoffen voorkomende fosfor is gebonden, en niet beschikbaar voor eenmagige dieren. Daarom werd tot nu toe synthetisch voederfosfaat aan het mengvoer toegevoegd, om in de fosforbehoefte van het dier te voorzien. Het totale gehalte aan fosfor in het voer is hierdoor echter veel hoger dan het gehalte verteerbaar fosfaat. Gevolg is dat een groot deel van het fosfaat wordt uitgescheiden in de mest.

Dankzij de toevoeging van het enzym fytase komt het in plantaardige grondstoffen aanwezige fosfor vrij en beschikbaar voor het dier. Toevoegen van synthetisch voederfosfaat is dan niet langer nodig. Fytase is alleen van belang voor eenmagige dieren, zoals varkens en kippen. Herkauwers die over meerdere magen beschikken, produceren het enzym zelf.

Onzin

Mooi verhaal, maar het werkt niet, concludeert het CBS, de cijfers bestuderend. Onzin, zeggen woordvoerders van de mengvoederindustrie; fytase werkt zoals verwacht. L. Veenhuizen van mengvoederfabrikant Hendrix te Boxmeer beaamt dat fytase inderdaad vanaf medio 1991 op de markt is gebracht. Sinds 1 januari 1995 zijn we het echter pas op grote schaal gaan gebruiken. Met ingang van die datum zijn veehouders namelijk verplicht tot dertig procent reductie op hun niet grondgebonden fosfaatproduktierechten. Nu pas geldt de noodzaak van het daadwerkelijk aanscherpen van het fosforgehalte in voeders. Waarom zou je eerder kosten gaan maken, als het niet echt nodig is?"

Ook mengvoederfabrikant Cehave in Veghel verklaart het niet dalen van de mineralenuitscheiding in 1993 ten opzichte van 1992 vanuit hetzelfde fenomeen. Er was tot nu toe geen enkele stimulans voor de individuele veehouders om fytase, dat toch redelijk aan de prijs was, te gaan gebruiken", aldus ir W.W.M. Spreeuwenberg. Het is puur een economische kwestie. Als het CBS de cijfers over 1994 publiceert, zul je ook geen verlaging zien. Dit zijn suggestieve negatieve uitlatingen die zomaar uit de lucht gegrepen zijn."

Veenhuizen: Tot nu toe durfden we niet echt de gehaltes aan fosfor in het voer te verlagen, omdat nog onvoldoende duidelijk was wat de uitwerking van fytase op het dier was. We moesten het in eerste instantie ook stellen met fytase in vaste vorm. Dat moet aan het voeder worden toegevoegd voordat het tot brokjes wordt geperst. Het enzym kan echter niet tegen de sterke verhitting die bij persen nodig is."

Overdosering

Gevolg is dat een deel van het oorspronkelijk toegevoegde fytase in het voer in brokvorm verdwenen is. Reden voor ons om ondanks fytase het fosforgehalte in het voer over te doseren. We kunnen namelijk niet de technische resultaten voor boeren op praktijkniveau in gevaar brengen. Je kunt niet zomaar het fosforgehalte omlaag brengen als je niet zeker weet dat de hoeveelheid verteerbaar fosfaat op peil blijft."

Inmiddels is fytase ook verkrijgbaar in vloeibare vorm, welke na het persen over de brokken gesprayd kan worden. Nu zal de grote daling gaan komen. Vanaf 1991 hebben we ontdekt dat fytase een zeer complex gebeuren is. Het enzym splitst de stof ino-sytholhexafosfaat in ino-sythol en vijf P's. Als in de grondstoffen voor het voer ino-sytholhexafosfaat niet aanwezig is, heeft toevoegen van fytase geen enkele zin. Daarnaast hebben we vooral onderzoek gedaan naar de effecten op de calcium-fosfor verhoudingen in het dierlijk lichaam, omdat die de produktiecapaciteit van het dier beinvloedt", vertelt Veenhuizen.

Spreeuwenberg van Cehave is minder voorzichtig. Als het gaat over de werking van het enzym, begint hij enthousiast door de telefoon te schreeuwen dat fytase werkt als een trein. Er is geen enkel enzym dat bij alle diersoorten zo perfect werkt. Het maakt gebonden organisch fosfor vrij en beschikbaar voor het dier. Fantastisch gewoon."

Beide veevoedingsdeskundigen zijn ervan overtuigd dat de intensieve veehouders mede dankzij fytase in de toekomst aan de wettelijke normen, dertig procent reductie in fosfaatuitscheiding, kunnen voldoen. Vanaf 1995 zal de fosfaatuitscheiding van de varkens en pluimveestapel drastisch gaan dalen, menen de beide mengvoerdeskundigen. Voor wat betreft de cijfers en uitlatingen van het CBS is Steenbergen duidelijk. Ze moeten zich bij hun leest houden. De CBS-cijfers kloppen; de exacte waarneming zal wel goed zijn. Maar geloof het verhaal erachter niet zomaar. Aan een verklaring van cijfers moeten statistici zich niet wagen. Wat weten die daar nou van."

Re:ageer