Wetenschap - 21 maart 1996

Breng leven in de wetenschap!

Breng leven in de wetenschap!

Studenten raken leergierigheid en intuitie kwijt

Twee Wageningse studenten willen intuitie en creativiteit in het wetenschappelijk onderwijs brengen. In plaats van de leergierigheid op te wekken, heeft de LUW de leergierigheid van Sigrid Verhaegh en Jan Willem Visser de kop ingedrukt. De universiteit zou een speelruimte moeten zijn voor iedereen met ideeen.


Eind februari stond er een opmerkelijke oproep in deze krant. Twee studenten riepen hun medestudenten op om weer leven in de wetenschap te brengen. We vinden steeds vaker dat de colleges en practica afstandelijk, leeg en saai zijn. Oppervlakkigheid en herhalingen zijn (s)troef." De twee willen plannen van medestudenten om de studie te verbeteren, bundelen en aan rector Karssen overhandigen. Deze bundel met wensen, plannen, idealen en ideeen is de eerste stap om de wetenschap impulsen te geven om de lesstof en het onderzoek andere vormen te geven, zodat de universiteit nog interessanter wordt en er een rijke cultuur van stromingen kan ontstaan." Goethe zei het al, zo besluiten de twee hun oproep: als je graag iets wilt, stoutmoedigheid heeft genie, kracht en magie in zich.

De oproep komt van de biologie-studenten Sigrid Verhaegh, vijfdejaars, en Jan Willem Visser, zesdejaars. Beiden zijn ontevreden. Verhaegh: Ik was heel erg leergierig toen ik naar de universiteit ging. Ik wilde alles weten, maar dat ben ik helemaal kwijt geraakt. Het is voortdurend een en dezelfde methode toepassen in alle vakken. Als je die methode kent, is er niets meer aan." Visser: Je kent dat wel, eerstejaars gaan heel vrolijk naar hun eerste college, maar dan valt het opeens heel erg tegen."

Juist in de propaedeuse, vindt Verhaegh, zouden docenten hun studenten moeten stimuleren om na te denken, hun creativiteit te ontwikkelen door echt met de stof bezig te zijn. Ik ben biologie gaan studeren en dan wil ik het ook echt over biologie hebben met de docenten. Maar discussies over ethiek of over het leven komen nooit ter sprake. Practica gaan meestal volgens het kookboekprincipe: je leest het, je doet het en dan is het goed. Dat leidt ertoe dat studenten stoppen met hun studie, teleurgesteld zijn in de universiteit. En mensen die doorgaan met de studie, zijn zelden heel enthousiast over wat ze doen", meent ze.

Vrijheid

En daarom moeten studenten maar eens aangeven wat er kan veranderen in de studie. Alle mogelijke ideeen zijn welkom, schrijven ze. Het leren ontwikkelen van je intuitie, het leren contact maken met de natuur, hoe je vanuit vrijheid kunt onderzoeken wat je wilt, hoe je creatief kunt zijn in de wetenschap, hoe je in je studie concreet met je eigen leven en het leven in de wereld bezig kunt zijn, hoe je verbindingen legt tussen het wezenlijke in jezelf en de wetenschap."

Sigrid en Jan Willem hebben nog geen vastomlijnde ideeen hoe het onderwijs en onderzoek moet veranderen, maar ze weten inmiddels wel waarom het onderwijs zo saai en oninteressant is. De wetenschap is namelijk ontdaan van een menselijke dimensie, hebben ze ontdekt. Verhaegh: Bij biologie ben je met planten bezig. Je leert hoe die dode plant eruit ziet, maar ze vergeten om echt bij die plant stil te staan. Welke energie ervaar je bij die plant, wat voel je bij die plant? Ik zou zeggen: probeer eens een verbinding met die plant te maken. Dat is in de huidige practica heel moeilijk, omdat je altijd weer dode planten krijgt die ontdaan zijn van hun levenskracht."

Hypofyse

Ze geeft nog een ander voorbeeld hoe zij dan met de stof omgaat. Als ik moet leren wat de hypofyse allemaal doet, ga ik dat bij mezelf na en voel ik welke hormonen de hypofyse afgeeft en wat die doen. Op die manier wordt de stof veel meer iets van mezelf."

Spirituele zaken in de wetenschap, zo meent Visser, zijn in deze moderne tijd taboe. Als gevolg gaan de wetenschappers maar door met onderzoek, zonder hun eigen gevoel te laten spreken. Dat moeten Verhaegh en Visser even uitleggen. Verhaegh: Een wetenschapper moet zijn intuitie en creativiteit laten stromen. Hij moet op een gegeven moment kunnen zeggen: hier ga ik niet verder met onderzoeken of ontwikkelen. Maar omdat de wetenschap een dergelijke intuitie niet toelaat, krijg je grote milieuproblemen, omdat er alleen maar technologisch naar problemen wordt gekeken en niet naar de gevolgen. Er zit geen menselijke rem op de ontwikkelingen. Want als ze hun gevoelens en intuitie lieten spreken, zouden ze bepaalde vervuilingen nooit toestaan."

Visser: Nu hebben wetenschappers heus wel in de gaten dat er iets niet klopt, maar ze gaan gewoon verder. Je ziet dat prachtig in het beeld voor Dierfysiologie. Daar staat een hert waarvan het hoofd van het achterlijf is gehaald. Het hoofd kijkt achterom en zoekt zijn achterlijf dat voor hem staat. Voor mij betekent het beeld dat ook de wetenschapper niet door heeft dat het onderbewuste hem leidt, omdat hij het overzicht mist. Hij kijkt alleen daar waar hij denkt het antwoord te kunnen vinden. Dat is dus heel oppervlakkig denken. De kop, de ratio probeert zichzelf te begrijpen door achterom te kijken."

Boom

Het luisteren naar intuitie, in hun ogen de synthese van gevoel en ratio, is volgens de twee de sleutel naar een andere, uitgebreidere wetenschap. En dat luisteren kun je leren. Ik heb in Utrecht nu twee ervaringsgerichte cursussen gevolgd en dan merk je dat je je altijd hebt afgesloten voor je eigen intuitie en creativiteit. Dat is heel moeilijk uit te leggen, maar als je het eenmaal hebt ervaren, is het heel duidelijk en waardevol."

Je voelt dat een boom wel degelijk een eigen ziel en energie heeft. Op dat moment ga je dus anders met die boom om en zal de wetenschap ook veranderen, omdat de fundamenten van het kijken naar objecten is veranderd."

De vraag is natuurlijk of dit soort zaken wel in de wetenschap thuishoren. Want intuitie kan dan misschien heel waardevol zijn, maar het past toch maar moeilijk in de hedendaagse opvatting van wetenschap. Visser: De geest werkt in op de materie en dus heeft de wetenschap er mee te maken. En bovendien: het is toch een universiteit. Dat betekent dat er ruimte moet zijn voor allerlei opvattingen en ideeen. Er zijn hier genoeg briljante wetenschappers. Het moet een speelruimte zijn voor iedereen met ideeen. Het leven zit ook veel gecompliceerder in elkaar dan een stroming, dus moet de universiteit ook breder en dieper kijken en onderzoeken. Wetenschap is het willen weten hoe het zit en dat hoeft niet volgens een standaardmethode gevonden te worden."

De oproep aan studenten om mee te denken over nieuwe onderwijsvormen geldt nog steeds. De twee willen een groepje van studenten oprichten en dat mogen natuurlijk ook mensen zijn die onze mening helemaal niet delen".

Re:ageer