Wetenschap - 18 april 1996

Brabantse duinboeren

Brabantse duinboeren

Rachel Verweij en Bart Reeze, Ecologische landbouw

Op een zonnige maandagmiddag starten Rachel Verweij en Bart Reeze hun gecombineerde colloquium. Beiden zijn in het laatste studiejaar Milieuhygiene en hebben zich voor dit afstudeervak in dienst gesteld van het Overlegplatform duinboeren. Verweij dook in de ammoniakperikelen, terwijl Reeze de mogelijkheden voor bedrijfsnatuuurplannen inventariseerde. Beider colloquium wordt voorafgegaan door een korte inleiding van Piet Rombouts, hun begeleider ter plaatse en projectcoordinator van het platform.

Duinboeren blijken niet aan de kust te zitten maar rond de Loonse en Drunese Duinen, het grootste stuifzandgebied in Europa. Vandaar dat het gebied, gelegen tussen Tilburg, Waalwijk en Den Bosch, zich mag verheugen in een grote belangstelling vanuit de natuur-, milieu- en recreatiehoek. In de directe omgeving bevinden zich echter ook zo'n 350 boeren en tuinders. De helft van hen heeft zich een jaar geleden aangesloten bij het Overlegplatform duinboeren.

Verweij schetst de situatie van de duinboeren: uitbreiden, herstructureren en verplaatsen van het bedrijf blijkt om verschillende redenen erg moeilijk. Voeg daarbij de onzekerheid over het toekomstig landbouwbeleid en de marktontwikkeling en duidelijk wordt dat er weinig ruimte bestaat voor bedrijfsontwikkeling. Desondanks moet de ammoniakuitstoot naar beneden, van 925 ton in 1994 naar 261 ton in 2010. Ook de depositie van ammoniak in het gebied is nog veel te hoog. Thans 2400 mol per hectare per jaar, terwijl het beleid een streefwaarde van 600 mol stelt.

De duinboeren opereren graag offensief en willen daarom hun eigen ammoniakbeleidsplan opstellen. Alleen zo denken ze milieuwinst te kunnen boeken en bovendien het perspectief van de bedrijven te behouden of verbeteren.

Het minst breed gedragen maar meest effectieve project is het instellen van een zogeheten ammoniakdepot. Hier kan de boer zijn ammoniakrechten verkopen en zonodig weer aankopen. Door de afroming van die rechten - de overheid koopt ze - kan de uitstoot van ammoniak worden verminderd. Eveneens kan zo worden voorkomen dat mestrechten het gebied binnenkomen of uitgaan.

Een tweede project behelst de aanpassing van de bedrijfsvoering: de boeren gebruiken eiwitarmer veevoer en milieuvriendelijke stalsystemen. Verweij is tamelijk optimistisch: ze acht een vermindering van de ammoniakemissie mogelijk van 65 procent in 2010.

De beurt is aan Reeze en aan de natuur, een onderwerp waar volgens Rombouts niemand op zat te wachten. Dat valt volgens Reeze erg mee: De boeren zijn niet per definitie tegen natuur en zien bovendien dat natuur aan aandacht wint." Reeze heeft voor een kleine landbouwenclave uitgeplozen welke natuurdoelen de overheid stelt en welke maatregelen de boer kan nemen. De enclave ligt ingeklemd tussen drie natuurgebieden, die behoren tot zowel de ecologische hoofdstructuur (nationaal) als de groene hoofdstructuur (provinciaal). Gebieden waar het wel en wee van bosvogels, amfibieen en bepaalde plantgemeenschappen hoogste prioriteit zijn.

Voor zeven boeren stelde Reeze een bedrijfsnatuurplan op samen met de Dienst Landbouwvoorlichting (DLV). Hierin gaven zij aan waar poelen moeten komen, hoe onderhoud en aanleg van hout moet verlopen, alsmede beheer van sloten en bermen.

Reeze kwam tijdens een excursie van Ecologische landbouw in aanraking met Rombouts. Er bleek een wederzijdse interesse te bestaan. Zijn specialisme is waterkwaliteit. Bij ecologisch beekherstel wordt wel geleerd om vanuit de natuur te denken, maar de boer wordt een beetje vergeten," motiveert Reeze. Ik wil ook vanuit de boer kijken." En zo zat hij enige tijd later regelmatig met boeren om de koffietafel en stelde hij ze vragen over wat zij als natuur zien en wat zij met natuur willen, waaruit een integraal plan voor het hele bedrijf werd gedestilleerd. Reeze heeft een positieve kijk op de toekomst van de Loonse en Drunese duinen. Ook al was de reactie van de boeren er soms een van: heb ik vijftien jaar geleden met bloed, zweet en tranen de wortels van die heg eruit getrokken, komt er zo'n studentje uit Wageningen vertellen dat ik hem terug moet planten."

Voor Verweij naar de duinboeren vertrok, liep ze stage bij het Algemeen Ouderen Verbond (AOV). Ik moest voor hen een landbouwvisie ontwikkelen; die hadden ze namelijk nog niet." Verweij had een zowel komische als trieste ervaring. Ik kreeg weinig feedback, zodat de landbouwvisie vooral een uitwerking van mijn eigen ideeen is geworden. De meeste tijd ging bij het AOV op aan interne ruzies." Oorspronkelijk wilde zij in haar studie met bewonersgroepen gaan werken, maar kwam ze allengs meer in de landbouw terecht. Het platform van duinboeren sprak haar aan. Omdat de stichting nieuw is en daardoor dynamisch. Bovendien klikte het meteen." Eind juni studeert Verweij af. Ik wil daarna werken met groepen mensen aan de basis, bottom up."

Re:ageer