Wetenschap - 25 september 1997

Bosbranden

Bosbranden

Bosbranden
Al wekenlang teisteren bosbranden van ongekende omvang Sumatra en Borneo. Kan het bos zich nog herstellen van zo'n ramp?
Op basis van de televisiebeelden schat ik dat er honderdduizenden hectare bos verloren gaan, zo niet miljoenen. Herstel kost een tijdsspanne van honderden jaren. Meestal krijg je na een brand eerst secundair bos terug, dat bestaat uit andere, snelgroeiende bomen. Macaranga's bijvoorbeeld, snelle groeiers met licht, hol hout
Wat er dan volgt hangt af van wat voor bomen er ondanks het vuur nog zijn blijven staan. In Zuidoost-Azie, dus ook in Indonesie en Maleisie, heb je dipterocarbaceeenbos. Dat zijn bomen met gevleugeld zaad, een beetje zoals de es, alleen zijn de zaden veel zwaarder. Ze zijn ongeveer zo groot als eikels. Ondanks die vleugels vallen de zaden in de regel niet ver van de boom. Die soorten kunnen een groot oppervlak niet snel koloniseren. Dus als een groot stuk is platgebrand, zonder plukjes bos die het hebben overleefd, dan duurt het meerdere eeuwen voor het bos zich herstelt
Je kunt het herstel natuurlijk een handje helpen door bos aan te planten. Er is een techniek om dipterocarbaceeen te cultiveren uit stekken. Het kost wel veel geld en tijd om dat op grote schaal te doen. En dan duurt het nog zestig tot zeventig jaar voor zo'n stekje zelf zaad produceert. De vraag is in hoeverre Indonesie bereid en in staat is om veel te investeren in dat proces
Het probleem met dat oerwoud is dat er bomen van honderden soorten zijn, en elke soort heeft zijn specifieke eigenschappen. Wil je het goed aanpakken, dan moet je de zaak precies karteren en op elke plaats de juiste boom planten. Maar we weten niet eens voor elke boom de juiste plaats, dus alleen al daarom is het niet te doen
Een andere manier is een hoop stekken meenemen en die at random planten, in de hoop dat een deel op de juiste plek staat: niet te nat of te droog, niet de kleiig of te zanderig
Als ik een plan moest maken, zou ik eerst snelgroeiende planten neerzetten die er misschien niet thuishoren, en op sommige plekken dipterocarbaceeen. Want op zo'n grote schaal alleen dipterocarbaceeen planten is ondoenlijk. Andere soorten kunnen sneller een groot oppervlak herbebossen. Het gaat namelijk niet alleen om het herstel van het natuurlijk ecosysteem. Zeker op Sumatra heb je redelijk steile gebieden. Je hebt bomen nodig om erosie tegen te gaan
Als de planten er weer zijn, komen de dieren ook wel terug. Als ze tenminste niet zijn uitgestorven. Over het algemeen geldt: hoe groter het dier, hoe minder snel het zich herstelt. Insecten hebben een groot voortplantingsvermogen. Maar er zitten ook olifanten op Sumatra. Als zo'n populatie eenmaal is gedecimeerd, komt die niet snel weer op sterkte

Re:ageer