Wetenschap - 16 maart 1995

Bloed bevlekte motorzagen maken plaats voor kapitale kennis

Bloed bevlekte motorzagen maken plaats voor kapitale kennis

De wetenschappelijke opmars van cd-rom en cd-i

Voor wie niet geinteresseerd was in close-up video's van ruimteschepen, blote dames of elkaar met motorzagen belagende engerds was er tot voor kort weinig plezier te beleven aan een cd-romspeler op zijn computer of een cd-i aan de televisie. Maar daar komt verandering in.


Wetenschappelijke toepassingen waren dungezaaid op de op muziekcd's lijkende schijfjes, waarop naast geluid ook tekst, beeld en video's te zetten zijn. Vooral populair, ook onder studenten, zijn spelletjes als doom, waarin men elkaar op zo gruwelijk mogelijke wijze afmaakt. Als er al cd-roms of cd-i's voor de wetenschappelijke markt bestemd waren, waren het nuttige maar saaie produkten als literatuurbestanden of uittreksels.

Maar daarin komt verandering. Dezer dagen trekt een waar multimediacircus langs de Nederlandse boekhandels. Ondermeer bij de Wageningse boekhandel Kniphorst lichten uitgevers en importeurs hun produkten toe. Die lopen uiteen van encyclopedieen tot atlassen van het menselijk lichaam, van een evolutie-cd met Stephen Jay Gould tot Teleaccursussen management.

Blakend van zelfvertrouwen toont marketing manager H. Meerleveld zijn elektronische versie van de Encyclopedia Brittannica. Goed, de plaatjes ontbreken, en het gebruikte lettercorps laat niet alle wiskundige formules mooi zien, maar verder is er inhoudelijk geen verschil tussen de 32 kloeke delen tellende papieren versie van deze meest uitgebreide engelstalige encyclopedie. En waar je bij de oude variant al snel met vier of vijf delen op schoot zat om een onderwerpje uit te zoeken, kun je hier volstaan met enkele toetsbewegingen.

Trots

We toetsen Dutch economic history in, en vinden in enkele seconden alle artikelen waar deze woorden in combinatie in voorkomen. En als we willen weten wie de Birdmen of Alcatraz was, vind je nooit in een gewone encyclopedie, komen we behalve zijn echte naam ook die van Burt Lancaster tegen, die ooit deze rol in een film speelde. Meerleveld is duidelijk trots op het produkt, waarvoor hij de doelgroep schat op 15 miljoen Nederlanders, die voor het ielige schijfje wel 2850 gulden moeten neertellen, een netwerkversie komt op zo'n 5000 gulden. Altijd nog beduidend goedkoper dan de ruim 8500 gulden voor de 32-delige variant.

Overigens zijn niet alle produkten voor cd-rom zo mooi. Hoe anders is de presentatie van wetenschappelijk uitgever Wiley & Son. Deze is sinds kort ook in de nieuwe media gestapt. Het getoonde produkt, een elektronische versie van een fysica-leerboek voor eerstejaars studenten, is eigenlijk niets meer dan een in bits overgezet boek, waarin aan sommige statische afbeeldingen nu een bewegend plaatje is toegevoegd. Maar begrijpt een student de wetten van Kepler echt beter als, in plaats van een getekende ellipsbaan van de aarde, hij die planeet in een animatie rond de zon ziet bewegen?

De vertegenwoordigster van Wiley gelooft er zelf ook niet zo hard in, haar hart ligt meer bij de zevenduizend boeken die haar werkgever uitgeeft. Dit doen we er een beetje bij. Wat aan het produkt is af te lezen. Na wat enthousiast klikken met de muis zitten we al snel met een onafzienbare verzameling open windows op het scherm, en zijn we het spoor bijster. Die interface zag er bij de Brittanica een stuk netter uit. Pluspunt is wel de prijs van de cd's van Wiley, rond de honderd gulden.

Geld

Ook de Wageningse bibliotheken hebben de nieuwe media ontdekt. De wetenschappelijke bibliotheek van de Landbouwuniversiteit zou naast de reeds aangeschafte cd-roms's met bibliografieen ook andere willen aanschaffen als bijvoorbeeld de genoemde Brittannica Het hangt simpelweg op geld", weet ir G. Spikman. Om zo'n aanschaf van enige duizenden guldens rendabel te maken moet de cd-rom in het netwerk van de LU worden gehangen. Pas dan kunnen meerdere mensen het werk gebruiken. Daar komen een hoop additionele kosten bij kijken, bijvoorbeeld de kosten van een extra netwerkserver. In het duurste geval zo'n 75.000 gulden. Daarom is vorig jaar, toen de bibliotheek een nieuwe versie van de Brittannica aanschafte, toch maar weer gekozen voor de papieren variant. De genoemde encyclopedie is bovendien nog een van de goedkopere wetenschappelijke cd's. De paar elektronische bestanden die de bibliotheek nu reeds bezit, zoals de CAB-abstracts, en de current contents, met de inhoudso
pgaven van gerenommeerde tijdschriften, kosten een vermogen: respectievelijk 40.000 en 70.000 gulden per jaar. Zeer fors, als je bedenkt dat het totale tijdschriftenbudget van de LU 2 miljoen gulden per jaar is."

Overigens zou 't best kunnen dat de vakbibliotheken, wat kleinere goedkopere cd-rom's of cd-i's gaan aanschaffen voor de uitleen. Dat moet je vergelijken met het uitlenen van software wat her en der ook gebeurt."

Waar Wageningse studenten en medewerkers wel al terecht kunnen voor het lenen van nieuwe media is de Openbare bibliotheek. Sinds deze maand is men begonnen met het uitlenen van cd-i, in mei komen daar de cd-roms bij. Volgens medewerker Gerben Veen zal die laatste collectie voor ongeveer 40 procent uit informatieve titels bestaan, van populair-wetenschappelijke snit. Hier geen Brittannica, maar de Encarta: een veel minder uitgebreid werk, maar wel gelardeerd met geluidseffecten, plaatjes en animaties. De overige titels zijn voor het grootste deel spelletjes, daarnaast worden er speciale titels voor de jeugd aangeschaft.

Wie zelf eens de nieuwe mogelijkheden wil bekijken van de moderne techniek, kan nog tot 8 april terecht bij Kniphorst voor speciale demonstraties door de leveranciers. Neuzen in een der Wageningse bibliotheken kan het hele jaar nog.

Re:ageer