Wetenschap - 18 januari 1996

Bilharzia in Marokko

1

Bilharzia in Marokko

Edine Tiemersma, vakgroep Humane epidemiologie en gezondheidsleer

Vorig jaar verbleef biologiestudente Edine Tiemersma vijf maanden voor een afstudeervak in centraal Marokko. Samen met de Marokkaanse student Saddeq Hafid werkte ze daar in het kader van een interdisciplinair EG-project. Vandaag houdt Tiemersma haar colloquium in de zolderzaal van John Snow, thuishaven van de vakgroep Humane epidemiologie en gezondheidsleer.


Urinaire Schistosomiase is bekend onder de naam Bilharzia: een parasitaire worm, die leeft in de bloedvaten rond de menselijke blaas. De eitjes van de worm komen via de urine in water terecht, waar zij zich nestelen en vermenigvuldigen in een intermediaire gastheer, een slak die leeft in stilstaand water. Komt een mens in contact met zulk water, dan kunnen de larven het lichaam binnendringen om in de lever te rijpen tot volwassen wormen. Weliswaar is Schistosomiase niet direct dodelijk, maar vervelend is het wel.

Tiemersma deed haar veldwerk - met als belangrijkste doel onderzoek, ontwikkeling en evaluatie van een gevoelige diagnostische techniek - rond het Tessaout Amont irrigatiesysteem. Van de jeugd (vijf- tot twintigjarigen) uit vijf dorpjes verzamelde ze de urinemonsters. Een gebeurtenis op zich. De oproep tot inlevering van de monsters geschiedde per projectauto met luidsprekers. Zo lokten we kinderen om ze uit te leggen wat de bedoeling was en of ze ook hun broertjes en zusjes wilden halen."

Voor ieder afgenomen monster - vijf per persoon in twee weken tijd - kregen de kinderen een cola. Toch haakte een deel bij de vierde of vijfde urineverzameling af. Tiemersma: Het viel me op dat meisjes van twaalf jaar en ouder vaker uitvielen. Zij mochten waarschijnlijk van pa of broers niet meer langskomen." De reden daarvan is, denkt ze, dat de inzameling met geslachtsziekten werd geassocieerd. Ondanks eerdere campagnes van het ministerie blijken, mede dankzij de lage scholingsgraad, dergelijke misverstanden nog te bestaan.

Dia's van Tiemersma laten zien dat kinderen graag in de irrigatiekanaaltjes spelen en badderen en zo kans lopen de parasiet binnen te krijgen. De Marokkaanse overheid wil de ziekte geheel uitroeien en heeft zich daarvoor tot het jaar 2004 de tijd gegeven. Dat zit er volgens Tiemersma niet in. Want hoewel de ziekte minder voorkomt dan voorheen, verspreidt de parasiet zich nog steeds vanuit bepaalde oases waar de prevalentie - het voorkomen van besmette individuen - rond de tien procent ligt. Bovendien: Probeer bij 44 graden Celsius kinderen maar eens te verbieden in het water te spelen."

Over het contact met de plattelandsbevolking tijdens het veldwerk is Tiemersma goed te spreken. De mensen zijn uiterst gastvrij. Overal krijg je koffie of thee aangeboden." Handicap was wel dat zij geen Arabisch sprak en de bevolking geen Frans. Dikwijls werd Tiemersma echter naast Hafid vergezeld van een verpleger en een hulpje. Omdat ze via Hafid ook met zijn vrienden optrok, leerde ze veel van de Marokkaanse cultuur.

Tiemersma had zich van te voren niet specifiek in de cultuur verdiept, al had een uit Egypte teruggekeerde studente haar nog wel wat tips meegegeven. Ze vond Marokko erg meevallen. Voor een islamitisch land is het zeer liberaal. Ik kwam daar met het idee dat ik de mannen niet direct kon aankijken, maar dat bleek geen probleem. Ook lopen de vrouwen lang niet allemaal met hoofddoek, zeker niet in Rabbath waar ik de helft van de tijd moest zijn voor het analyseren van mijn onderzoeksresultaten."

Desalniettemin moest Tiemersma de eerste weken wel wennen aan het feit dat iedereen haar nakeek, en dat als ze een man groette, deze direct dacht dat ze wat van hem wilde. Je leert echter snel dat te negeren."

Tiemersma besloot haar Marokkaanse stage met een vakantie van twee weken met haar ouders. Dat was stukken moeilijker dan de stage zelf. Dan word je gezien als toerist en dus als iemand waar geld te halen valt."

De zesdejaars biologiestudente doet de biomedische variant, alhoewel die eigenlijk in Wageningen niet bestaat, en heeft nog ruim een half jaar voor de boeg. Die tijd wil ze gebruiken voor een stage in Antwerpen, waar ze een het effect van geslachtsziekten op geboortes onder Keniase vrouwen wil analyseren. Driemaal werd ze tijdens haar Wageningse studie uitgeloot voor medicijnen, ze keek daarvoor zelfs nog in Belgie rond, maar bleef uiteindelijk gewoon hier doorstuderen. Ik heb daar helemaal geen spijt van, het is een leuke studie", vindt ze nu. Een leven na de studie als aio in de tropen lijkt haar een goed vooruitzicht. Leren van andere culturen, interdisciplinair, onder soms primitieve omstandigheden bezig zijn met onderzoek. Als de maatschappelijke relevantie er maar vanaf druipt", lacht Tiemersma. Dat heb ik nodig, dat inspireert me."

Re:acties 1

  • Wil

    Hallo
    zijn er foto van alle worm soorten.
    ook uit Marokko en het arab. gebied
    En dattabank over wormen in het menselijk lichaam

    Reageer

Re:ageer