Wetenschap - 5 januari 1995

Aquarelleren met Jo Ritzen

Aquarelleren met Jo Ritzen

Hoe de universiteiten in december hun onschuld verloren

Onderwijsminister Jo Ritzen meldde de Tweede Kamer op 21 december dat het paarse kabinet, na eerst wat groffe penseelstreken in het Regeerakkoord te hebben aangebracht, met het hoger onderwijs tot inkleuring van de 500 miljoen aan bezuinigingen wil overgaan. Een overzicht van het gezelschapsspel tot dusverre, waarbij de universiteiten hun onschuld verloren.


Op 24 november stelt collegevoorzitter Vos in het WUB: Als je moet kiezen tussen het instandhouden van het cultuurgoed universiteit en de tijdelijk wat slechtere positie van jonge mensen die willen studeren, kies ik voor het cultuurgoed."

  • Op 28 november, tijdens een openbare discussie met studenten in Nijmegen, kondigt Ritzen een discussie aan over de toekomst van de studiefinanciering. Een beurs voor iedereen is denivellerend, dat is geld overbrengen van lagere naar hogere inkomens." Hij zal in januari 1995 een notitie over de stufi uitbrengen, samen met het wetsvoorstel om een prestatiebeurs in te voeren.

  • Op 29 november weigeren de universiteiten nog steeds te praten met minister Ritzen over de 500 miljoen bezuinigingen. Wel vraagt de vereniging van universiteiten, VSNU, Ritzen om een schriftelijke toelichting op zijn voorstellen. Een week eerder had Ritzen de besturen van de universiteiten en hogescholen uitgenodigd voor een gesprek, maar deze weigeren al een maand met de minister te overleggen.

  • Op 1 december stelt het PvdA-Kamerlid Van der Ploeg voor dat de universiteiten zelf moeten kunnen bepalen hoe hoog het collegegeld wordt. Hij vindt dat de universiteiten en hogescholen ten hoogste 350 miljoen hoeven te bezuinigen en dat de resterende 150 miljoen via de verhoging van het collegegeld kan worden gehaald: gemiddeld 500 gulden extra. De universiteiten moeten de verhoging zelf bepalen.

  • Op 3 december meldt oud-staatssecretaris Job Cohen van hoger onderwijs in het Parool: Een hogere eigen bijdrage van studenten vind ik beter verdedigbaar dan de beoogde bezuiniging van 500 miljoen op het onderwijsstelsel.

  • Op 8 december hebben de Wageningse studenten een gesprek met collegevoorzitter Vos over zijn uitspraak: Als je moet kiezen..., dan kies ik.... Hij ontkent die uitspraak in het WUB te hebben gedaan, meldt het Gelders Dagblad.

    Overeenkomst

  • Dezelfde avond sluit Ritzen een overeenkomst met de voorzitters van de verenigingen van universiteiten en hogescholen, de VSNU en HBO-Raad. Het collegegeld gaat met duizend gulden omhoog, gefaseerd vanaf 1996, wat 200 miljoen oplevert. Voorts zullen de universiteiten reorganiseren om de gemiddelde cursusduur met een half jaar te bekorten. Daarvoor stelt Ritzen 500 miljoen beschikbaar tussen 1998 en 2000. Bovendien geeft minister Zalm van Financien een geparkeerd bedrag van 230 miljoen voor wachtgelden vrij. De reorganisatie van het onderwijs levert pas 500 miljoen op in 2002.

  • Dit is een schijnvertoning", reageert de landelijke studentenvakbond LSVb. We worden dubbel gepakt." Het ISO spreekt van een moordaanslag". Volgens het CDA lapt het kabinet het regeerakkoord aan zijn laars. Van de student wordt op dit moment een soort nationale melkkoe gemaakt." Maar PvdA, D66 en VVD zijn overwegend positief over het akkoord.

  • Ritzen vindt niet dat het akkoord in strijd is met het regeerakkoord. Het regeerakkoord was een grove penseelstreek. We hebben nu af en toe gegumd en andere plaatjes erbij getekend."

  • VSNU-voorzitter Van Lieshout meldt dat de verhoging van het collegegeld niet zijn idee is. Ik heb er vorige week niet met Ritzen over gesproken, ik heb alleen eerder in het openbaar gezegd dat er drie mogelijkheden waren om te bezuinigen: noodwetten om de arbeidsvoorwaarden te wijzigen, verhoging van het collegegeld en taakvermindering. Het zijn nu de laatste twee geworden." Hij meldt ook: Achteraf vraag je je altijd af waarom de oplossing zo lang op zich heeft laten wachten."

    Bezettingen

  • Op 12 december worden de eerste universiteitsgebouwen bezet door studenten, te weten in Delft, Amsterdam, Groningen en Arnhem. De studenten vinden het akkoord een dolksteek in de rug en menen dat de bestuursleden van VSNU en HBO-Raad moeten aftreden.

  • Dezelfde dag overleggen Van Lieshout en Van der Hek met de studentenorganisaties LSVb en ISO. Ze stellen een gemeenschappelijke verklaring op, waarin ze onoverkomelijke bezwaren zien in de verhoging van het collegegeld. De verklaring wordt opgesteld nadat de LSVb de vergadering van de VSNU is binnengelopen. Ook verschillende universiteitsbestuurders zijn ontevreden over het akkoord met Ritzen: Nu ligt er opeens een akkoord, met allemaal verkeerde dingen erin, stelt de Amsterdamse collegevoorzitter Gevers. En zijn Twentse collega Veltman: Dat die collegegeldverhoging niet onze verantwoordelijkheid is, is flauwekul. Het is niet rechtschapen om te doen of het je niet aangaat waar het geld vandaan komt. Alsof je een cadeau aanvaardt dat met gestolen geld is gekocht, zoiets. Ik ben tegen het kabinetsbesluit."

  • Ritzen reageert op de verklaring van VSNU, HBO-Raad en studentenbonden, dat de verhoging van het collegegeld een zaak is van het kabinet, en niet van de instellingen. Dit standpunt benadrukt de HBO-Raad ook.

  • Op 14 december blijkt een meerderheid in de Tweede Kamer de verhoging van het collegegeld te willen verzachten. Ritzen komt ze tegemoet door de compensatie van de verhoging van het collegegeld te verruimen naar ouderlijke inkomens van maximaal 68.000 gulden, in plaats van 60.000 gulden. De Tweede Kamer ziet echter alternatieven voor de verhoging. De PvdA denkt aan besparingen in de arbeidsvoorwaarden en de VVD wil na 1998 de OV-jaarkaart voor studenten opheffen. De Kamerfractie maken duidelijk dat als de universiteiten tegen een collegegeldverhoging zijn, ze zelf besparingen moeten aandragen.

  • Ook blokkeren op 14 december, tussen het middaguur en 7 uur 's avonds, honderden studenten in Utrecht de spoorrails op het Centraal Station, waardoor duizenden treinreizigers stranden. De NS vragen de Utrechtse politie tevergeefs om de blokkade te beeindigen.

  • Dezelfde dag noemt VVD-leider Bolkestein het beleid van Ritzen hap-snapbeleid waar wij grote moeite mee hebben". Hij vindt het onaanvaardbaar dat de minister zijn financiele problemen met een verhoging van het collegegeld oplost. Premier Kok vindt dit stinkende onzin". Ritzen meent dat de kritiek van Bolkestein niet hem persoonlijk treft, maar het hele kabinet. Hij legt uit dat de VVD-minister Zalm mede-architect is van het akkoord met de universiteiten.

    Pedel

  • Op 15 december wordt een speciale raadsvergadering van de LUW belegd, waarin het college van bestuur en de raadsfracties zich uitspreken over het akkoord tussen Ritzen, Van Lieshout en Van der Hek. Ongeveer tweehonderd studenten wonen de vergadering in De Wereld vanaf de publieke tribune bij. Vos tegen de studenten: Ik heb geen collega's ontmoet die zeiden: het collegegeld mag never nooit omhoog. Als ik hard voor de keuze sta, zal ik eerst de universiteit willen behouden, ten koste van u."

  • Halverwege de vergadering stelt actieleider Korne Versluis, die de collegegeldverhoging wil terugdraaien: Het college gaat er niet hard voor. Het is voor mij duidelijk: ik ga." De studenten bezetten de Pedel om 15.00 uur. Het personeel van Studentenzaken mag naar huis, op de eerste verdieping wordt een studeerkamer ingericht: het is tenslotte examentijd.

  • Om 16.00 uur komt rector Karssen onderhandelen met de bezetters. Versluis: We vragen een harde opstelling van het college, net zoals bij het eerste plan om 500 miljoen op de universiteiten te bezuinigen." Karssen: Ik zeg toe dat de VSNU voor de Kamerzitting geen overleg met Ritzen heeft; dat zal Vos althans morgen zeggen in de VSNU. Jullie eisen onderschrijven we; kan de bezetting nu worden opgeheven?"

  • Als Karssen weg is, overleggen de bezetters: wat hebben we nu? De conclusies van het gesprek worden op papier gezet en moeten door Karssen worden ondertekend; daarna kan de bezetting worden opgeheven. Dat gebeurt om omstreeks 19.00 uur.

  • Op 16 december overleggen de universiteiten in de VSNU over het akkoord met Ritzen. De uitkomst: de verhoging van het collegegeld met 1000 gulden is maatschappelijk onuitvoerbaar en bestuurlijk onverstandig. Van Lieshout hoopt op opperste creativiteit van Ritzen om alternatieven voor de verhoging te bedenken. Premier Kok daarover: Ik ben benieuwd naar hun alternatieven.

  • Op 21 december spreekt de Tweede Kamer over het akkoord van Ritzen met de universiteiten en hogescholen. De regeringsfracties willen geen verhoging van het collegegeld met 1000 gulden en vragen Ritzen opnieuw met de universiteiten en hogescholen te overleggen, om voor eind januari met een nieuw voorstel te komen. Ritzen over dat overleg: De bal ligt nu bij de instellingen, het kabinet is klaar. Voor de Tweede Kamer is een gedeeltelijke verhoging van het collegegeld bespreekbaar.

  • Re:ageer