Wetenschap - 5 december 1996

Amusement in de collegezaal

Amusement in de collegezaal

Docent moet entertainen als Freek de Jonge

Respect voor de docent is voor de huidige MTV-generatie niet meer vanzelfsprekend. Docenten houden studenten soms moeilijk bij de les. Om hen toch te boeien organiseren docenten een quiz, behandelen ze de grappige aspecten van insecten of maken ze een som over Sinterklaas. De docent als entertainer.


Een tip van een Diedenoort-docent om ouwehoerende studenten stil te krijgen: je dimt het licht in de collegezaal en zet jezelf in de spotlights. Net als in een kippenhok wordt het vanzelf minder rumoerig.

Ook proceskundehoogleraar dr ir J. Tramper ziet zich geconfronteerd met keuvelende studenten. De huidige student kijkt heel kritisch naar de docent. Dat is ook wel terecht. Maar als studenten de docent niet interessant vinden, gaan ze gewoon wat anders doen en door je verhaal heen kletsen. Anderen worden daar de dupe van."

Om de huidige generatie studenten met je college te boeien moet je bijna de kwaliteiten van Freek de Jonge hebben, vreest Tramper. College geven met de flitsende snelheid waarmee Freek de Jonge zijn onderwerpen presenteert, past goed bij een generatie studenten die met MTV is opgegroeid." Ze kunnen hun aandacht er anders niet goed bijhouden, denkt hij. Hij probeert daarom ook snelheid te brengen in colleges over moeilijke, abstracte onderwerpen, door tussendoor dia's met cartoons en plaatjes over biotechnologie te laten zien.

Tweedejaars studenten krijgen bij zijn proceskundecollege over homogeniseren een omaatje te zien, dat pap staat te roeren. De wolf op de dia lust er wel pap van, maar hij wil niet te weinig en ook niet te veel klontjes. De som: hoe hard moet oma roeren? Het college komt vervolgens via de pan soep op de studentenflat bij fabrieksketels voor jamproductie uit. Dan is het een stuk lastiger om te bepalen hoe je moet roeren om in elke pot jam evenveel aardbeien te krijgen."

De tweedejaars kunnen tijdens de werkcolleges vier sommen maken, die verpakt zijn in actuele onderwerpen als Sinterklaas en transgene soja. Voor een cijfer en in doodse stilte. Dan hebben ze er een uurtje op gezeten en zijn ze tijdens het daarop aansluitende college-uur tenminste echt geinteresseerd in het antwoord", zo licht Tramper zijn tactiek toe.

Bij een college over biotechnologie voor het vak Werken in de wetenschap zet hij in de collegezaal een ontbijtje neer en toont aan dat alle etenswaren - melk, margarine, brood - biotechnologisch bewerkt zijn. Zouden de studenten melk drinken van koeien die met het groeihormoon BST zijn ingespoten, wil hij weten.

Die interactie met de zaal is heel belangrijk. Dat heeft Freek de Jonge ook", vertelt entertainer Tramper. Het werkt niet als je een standaardverhaaltje afdraait. Je moet tegenwoordig als docent het respect van studenten verdienen door je goed voor te bereiden. Vroeger was dat respect vanzelfsprekend. Toen kletsten studenten niet hardop tijdens colleges."

Sabbatsjaar

Ook de vakgroep Entomologie gaat volgend trimester nadrukkelijk op de entertainmenttoer. Voor de nieuwe collegeserie Insecten en maatschappij hebben de samenstellers de gastdocenten expliciet gevraagd om ook als entertainer op te treden. De gastcolleges hebben pakkende titels meegekregen als Insecten in de beklaagdenbank, De Nederlandse biodiversiteit bestaat uit wormen en insecten en Insecten in de Afrikaanse cultuur.

We kijken meestal naar de negatieve aspecten van insecten, terwijl er ook een heleboel grappige kanten aan zitten", vertelt dr ir A. van Huis, coordinator van het vak. Hij kreeg het idee voor dit vak nadat hij zich in een sabbatsjaar bezighield met de culture aspecten van insecten. Van Huis kreeg ook andere docenten op de vakgroep enthousiast. We willen de entomologie meer in de belangstelling krijgen. Sommige docenten op de vakgroep hadden echter wel het idee dat dit vak met hun eigen vak zou concurreren."

Van Huis vindt het belangrijk dat docenten in hun colleges enthousiasme voor hun vak overbrengen. Hij blikt terug op zijn eigen studietijd. Professor De Wilde was een entertainer; hij heeft mij met zijn enthousiaste colleges overgehaald om te switchen naar de entomologie."

Het is lastig om landbouwkundigen met wiskunde te boeien, want ze hebben niet echt zelf voor de wiskunde gekozen, weet prof. dr ir J. Grasman. In Amerika kreeg hij de tip om in de les een quiz te organiseren. De studenten schrijven de oplossing van een aantal sommen op papier; hun buurman kijkt ze na. Aan het eind peilt de docent de scores. In Amerika had Grasman succes met zijn quiz; in Nederland ging het minder goed. Sommige studenten gingen gewoon met de handen over elkaar zitten. In Amerika zijn ze competitiever."

Drs A. Otten geeft statistiekcolleges en vindt het mooi meegenomen als een docent de stof ook als entertainer kan brengen. Maar dat aspect krijgt overdreven veel aandacht, vindt hij. Studenten gaan het liefst naar colleges waar docenten leuke anekdotes vertellen, maar verder keurig de stof voor het tentamen behandelen, zonder extra's die niet op het tentamen terugkomen. Ik ben zelf niet zo goed in het entertainen, maar dat is ook niet de primaire taak van een docent. Uiteindelijk gaat het erom dat studenten zelf de statistiek kunnen toepassen."

Als Otten meer tijd aan zijn onderwijs kon besteden, zou hij die niet stoppen in het leuker aankleden van zijn colleges. Hij denkt dat het individueel bespreken van huiswerkopdrachten meer oplevert. Dan zou hij bijvoorbeeld een extra vragenuurtje invoeren. Studenten moeten zelf met de stof aan de slag, vindt hij.

Beginniveau

Dr F.P.C.M de Jong van Agrarische onderwijskunde vindt niet dat de docent een entertainer moet zijn. Hij probeert het leerproces van de student centraal te stellen. Activerend college geven, dat is zijn motto. Dat is iets anders dan mooie plaatjes laten zien om studenten bij de les te houden. Ik durf rustig een groep van 75 studenten op te splitsen in groepjes van vijf en met een opdracht aan het werk te zetten. Plenair ga ik dan de problemen inventariseren en die werk ik tijdens het college verder uit. Zo kun je met je verhaal goed aansluiten op het beginniveau van de studenten. Dat kost wel meer tijd, maar de studenten hebben het beter door en het blijft ze veel beter bij."

Interactie met de zaal is volgens De Jong veel meer dan voor de afwisseling eens een vraag stellen. Als ik een vraag stel, is het antwoord daarop van invloed op hoe ik verder ga met het college."

Studenten zijn aan de LUW niet gewend om actief college te volgen, denkt De Jong. Ik heb zo weinig aantekeningen, zeggen studenten aan het eind van zijn colleges wel eens. Studenten zijn heel erg gericht op het consumeren van kennis." Docenten klagen daar wel eens over, maar De Jong heeft het idee dat ze zo'n houding zelf stimuleren. Vaak worden studenten immers bij tentamens alleen op die kennis afgerekend.

Re:ageer