Wetenschap - 9 februari 1995

Ambtenaar ontslaan? Taak opheffen

Ambtenaar ontslaan? Taak opheffen

Op LU is geen ontslagcultuur

Kunnen de ambtenaren van de Landbouwuniversiteitworden ontslagen en zo ja, op wat voor gronden? Het college van bestuur heeft plannen om mensen in vaste dienst naar huis te sturen. Dan moeten hun taken wel worden opgeheven of het personeelslid moet overtollig worden. De LU maakt tot dusverre nauwelijks gebruik van ontslagprocedures.


In tijden van bezuinigingen en faillisementen lijken de ambtenaren telkens de dans te kunnen ontspringen. Een vaste baan als ambtenaar geldt als een baan voor het leven. Het salaris mag dan misschien niet zo hoog zijn als in het bedrijfsleven, maar vast is vast en dat is ook wat waard.

Dat bleek tijdens de LU-bezuinigingsronde van 1987, de Selectieve Krimp en Groei. Veel rumoer en ellende, want tientallen mensen moesten weg. Maar toen puntje bij paaltje kwam, bleek het vaste ambtenarencontract heilig. Iedereen die wilde, werd herplaatst of bleef op de eigen plaats zitten. Anderen werden met een behoorlijk financieel zetje in de rug vrijwillig naar huis gestuurd. De jongste bezuinigingsplannen van het college van bestuur zullen dan ook door menigeen met redelijk vertrouwen tegemoet worden gezien, want het zal ook dit keer wel zo'n vaart niet lopen. En toch roept de vastberadenheid van het college van bestuur over de plannen de vraag op of ambtenaren echt zo vast zitten.

Het antwoord op die vraag is kraakhelder: ook ambtenaren met vaste contracten kunnen worden ontslagen. De werkgever zal daar echter wel wat voor moeten doen. Er zijn verschillende rechtsgronden voor ontslag.

Zo mag het college van bestuur mensen naar huis sturen als ze niet functioneren. Een voorwaarde is wel dat er de jaren daarvoor functionerings- en beoordelingsgesprekken zijn gevoerd, waaruit blijkt dat de werknemer op de hoogte is en de mogelijkheid heeft gehad om de situatie te verbeteren.

Disfunctioneren is bij de huidige reorganisatie niet aan de orde en als het college met minder mensen verder wil, kan ze het gooien op de rechtsgrond opheffen van de betrekking. Dit betekent dat het college taken opheft die direct gekoppeld zijn aan personen. Dat is het geval bij bijvoorbeeld hoogleraren en hun leeropdracht.

Taken

Deze ontslaggrond houdt in dat na het ontslag de taak dus ook niet overgenomen kan worden door een collega. Overigens hoeven niet alle taken van iemand te worden opgeheven. Als vuistregel hanteert men dat als de helft van alle taken vervalt, het personeelslid ontslagen kan worden.

Dat laatste biedt de mogelijkheid om iemand vrijwillig een deeltijdontslag te verlenen. Stel, de taken van iemand worden voor zeventig procent opgeheven. Het bestuur zou kunnen proberen de persoon op grond daarvan te ontslaan, maar die persoon kan ook aanbieden of vragen om nog wel voor dertig procent in dienst te blijven.

Hoe het schrappen van taken in zijn werk zal gaan, vraagt ook AbvaKabo-consulente van de LU, T.A.M. Geelen, zich af. Als een wetenschapper onderzoek doet in een voorwaardelijk gefinancierd (vf) programma, is dat in feite een meerjarenafspraak met de minister. Een vakgroep zal in die gevallen dus in het vf-programma moeten schrappen om iemand te kunnen ontslaan.

Voor onderwijstaken lijkt dat minder problematisch. Meestal delegeert een vakgroep onderwijsverplichtingen aan medewerkers van de vakgroep; een docent is dus zelden direct aan een bepaald vak gekoppeld. Bij ontslag kunnen collega's dus meestal wel de vakken overnemen.

Is een docent wel direct gekoppeld aan een onderwijselement, bijvoorbeeld omdat hij een speciale expertise heeft, dan kan het bestuur niet de taak opheffen en vervolgens aan iemand anders geven. Geelen verzekert dat de vakbonden er dan ook scherp op letten dat een dergelijk onderwijselement niet het volgend jaar opeens toch weer wordt gegeven. In dat geval zal het ontslag alsnog worden aangevochten.

Overtollig

De andere rechtsgrond om een ambtenaar eervol te ontslaan is overtolligheid. Overtolligheid kan ontstaan door een verandering in de inrichting van de werkorganisatie of doordat er om de een of andere reden minder taken zijn voor de organisatie. In die gevallen zal overigens wel hard gemaakt en gemotiveerd moeten worden waarom er minder taken zijn.

Ook al kan de LU mensen ontslaan, Geelen denkt dat het zo'n vaart niet zal lopen. Allereerst levert het uiteindelijk bar weinig financieel voordeel op, omdat ambtenaren recht hebben op wachtgeld van ongeveer zeventig procent van het laatst verdiende loon. Dat wachtgeld zal de LU moeten opbrengen. De keuze voor de LU is dan: zeventig procent uitkeren en daar niets voor terugkrijgen, of honderd procent betalen aan iemand die daarvoor werkt.

Ten tweede hebben de meeste vakgroepen hun reorganisatieplannen nog niet helemaal afgerond. In die plannen zal moeten staan welke taken er verdwijnen. Vervolgens wordt er pas gekeken wat dat voor personele consequenties heeft: wie mag blijven en voor wie is er niets meer te doen.

Maar volgens Geelen zal het college er naar streven gedwongen ontslagen te voorkomen. Dat heeft het college namelijk in juni 1994 afgesproken met de vakbonden in het sociaal statuut. Dat wil volgens ons zeggen dat als het college al mensen gaat ontslaan, ze eerst met de vakbonden aan tafel gaat zitten om te kijken of de mensen niet ergens anders binnen de universiteit geplaatst kunnen worden. Ik ben overigens wel bang dat het college dat streven wat anders ziet dan wij."

Unicum

Als er bij deze reorganisatie mensen gedwongen worden ontslagen, zou dat een unicum voor de LU betekenen. Er heerst allerminst een ontslag-cultuur. Geelen vindt dat de LU altijd een goed sociaal beleid heeft gevoerd door zich soms in allerlei bochten te wringen om mensen die niet meer functioneren, overtollig zijn of wiens taken zijn opgeheven, toch binnen de organisatie te houden.

Wat ik wel jammer vind is dat de universiteit nauwelijks gebruik maakt van de normale ontslagprocedures. Steeds vaker neemt de LU mensen aan via allerlei ingewikkelde tijdelijke contracten, op uitzendbasis of via detacheringscontracten. Dat ontneemt jonge mensen perspectief op deze universiteit. En dat terwijl het bestuur net zo goed mensen in vaste dienst kan nemen en als het werk voorbij is, ze weer kan ontslaan. Als dat zorgvuldig gebeurt, is daar niets op tegen. Men begint dit op de universiteit langzamerhand wel door te krijgen, functioneringsgesprekken worden al wat normaler, maar voorlopig is ontslag nog not done."

Re:ageer