Wetenschap - 16 februari 1997

Aanbevelingen die de docent raken, worden zelden uitgevoerd

Aanbevelingen die de docent raken, worden zelden uitgevoerd

Aanbevelingen die de docent raken, worden zelden uitgevoerd
Visitatierapporten sorteren weinig effect in onderwijs
Vakgroepen en docenten nemen zelden de aanbevelingen van visitatierapporten over, stelt een promovendus uit Twente. Zo heeft de Wageningse economieopleiding bijna niets gedaan met de aanbevelingen van de vorige visitatiecommissie. De autonomie van de docent is in het geding, meent bestuurskundige Frederiks
Sinds de vorige visitatie, vijf jaar geleden, zijn nauwelijks veranderingen opgetreden op een aantal essentiele punten. Het nieuwe bestuurlijk middenniveau van de LUW heeft nauwelijks betekenis voor het onderwijs en de oude verhouding tussen de onderwijscommissie vco en de richtingsonderwijscommissie (roc) belemmert nog steeds het sturen van het onderwijs op opleidingsniveau. Dit schrijft de commissie die eind vorig jaar rapporteerde over de Wageningse economieopleiding. De commissie vindt, net als de vorige commissie, dat de omvang van de vrije keuze voor studenten te groot is, dat het personeelsbeleid nog steeds geen speerpunt van de universiteit is en dat de vakkenevaluatie nog niet de gewenste onderwijsverbeteringen oplevert
Om de vijf jaar beoordeelt een wetenschappelijke commissie de opleidingen op kwaliteit. De opleidingen worden geacht in de tussentijd iets te doen met de opmerkingen en kritiek van de commissie. Hoewel een aantal andere economiefaculteiten wel actie hebben ondernomen na het vorige rapport, lijkt het hele visitatiecircus voor de Wageningse economieopleiding weinig opgeleverd te hebben
Dit beeld bevestigt het verhaal van dr M.M.H. Frederiks in zijn proefschrift Beslissen over kwaliteit, waarop hij op 19 december aan de Universiteit Twente promoveerde. Frederiks onderzocht voor het Centrum voor studies van het hoger onderwijsbeleid (CSHOB) wat universiteiten de afgelopen jaren hebben gedaan met de aanbevelingen van de diverse visitatiecommissies. De Wageningse economie-opleiding blijkt geen uitzondering te zijn. Slechts de helft van de aanbevelingen in de rapporten zijn verwerkt in de onderwijsprogramma's. In de overige gevallen is geen actie ondernomen
Universiteiten verklaren in zeven procent van de gevallen dat ze al actie hadden ondernomen voordat de visitatie plaatsvond, terwijl 34 procent van de aanbevelingen wel zijn besproken, maar niet leiden tot maatregelen. De reden: de universiteiten vinden de aanbevelingen onjuist, discussieren er nog over of vinden ze (financieel) onhaalbaar. Zes procent van de aanbevelingen wordt helemaal genegeerd: geen bespreking, geen maatregelen
Autonomie
De promovendus stelt dat het nemen van maatregelen met name afhangt van de vraag of de faculteiten het met de constateringen eens zijn. De kans op actie neemt ook af als de docenten zich meer persoonlijk getroffen voelen door de aanbevelingen. Ze raken dan immers aan de autonomie van de docenten en de vakgroepen
Voor de vereniging van universiteiten, VSNU, die de visitaties organiseert, zijn de bevindingen van Frederiks geen aanleiding het visitatiesysteem te veranderen. De VSNU stelt dat de rapporten niet dwingend zijn en dat de opleidingen ze dus niet klakkeloos hoeven over te nemen. De visitatiecommissie is weliswaar breed samengesteld, maar moet uiteindelijk een unaniem standpunt verwoorden. De commissie verwoordt daarmee volgens de VSNU een visie en niet noodzakelijkerwijs de beste visie. Overigens heeft de vereniging slechts een beperkt zicht op het vervolg van de visitatierapporten
Voorzitter drs R.J.G.M. Florax van de universiteitsraad van de LUW legt uit dat de rapporten niet langer in de raad worden besproken, omdat de onderwijsinstituten voortaan de aangewezen instanties zijn. Maar hij denkt dat de rapporten best wat veranderd of in gang gezet hebben. In het personeelsbeleid wordt steeds meer rekening gehouden met de onderwijscapaciteiten van docenten. En met het nieuwe onderwijsverdeelmodel proberen we tegemoet te komen aan de kritiek van een te versnipperd vakkenaanbod.
Desondanks is roc-secretaris dr L.H.G. Slangen van Economie het eens met de visistatiecommissie dat met de aanbevelingen uit het vorige rapport te weinig is gedaan. Het is besproken, maar er zijn geen consequenties uit getrokken. Het probleem van de vrije keuze hebben we besproken, maar we hebben nauwelijks gehoor gekregen. Alleen vco-voorzitter Speelman voelt wel voor het standpunt van de visitatiecommissie dat de vrije keuze te groot is, maar de studenten in de vco zeggen gewoon dat ze niets met de commissie te maken hebben.
Ondanks de relatief zwakke positie van de roc hoopt Slangen dat met het nieuwe rapport wel veranderingen zijn te bewerkstelligen. In het vorige rapport stonden vooral aanbevelingen op managementniveau en over het onderwijsproces, maar dit keer heeft de commissie meer gelet op de inhoud van het programma. Behalve dat de commissie de vrije keuze graag kleiner ziet en het vakkenaanbod te versnipperd vindt, moet de bedrijfseconomische leerstof eens kritisch bekeken worden. Deze is volgens de commissie te veel geent op hbo-stof, waardoor het academische gehalte onvoldoende uit de verf komt. Bovendien moet de beoordeling van scripties eenvormiger en ziet de commissie graag dat de studie meer aandacht besteedt aan mondelinge uitdrukkingsvaardigheden en academische vaardigheden
Nu is het duidelijk dat vakgroepen en docenten hun werk moeten aanpassen, stelt Slangen. Maar als roc kunnen wij niets afdwingen. De vakgroepen en docenten moeten inzien dat als ze hun werk niet veranderen, ze bij de volgende visitatie om hun oren krijgen.
Een groot gevaar lijkt echter dat over vijf jaar iedereen dit rapport weer is vergeten en de eventuele herhaalde aanbevelingen als nieuw ervaart. Tekenend daarvoor is dat het zeer moeilijk is om een exemplaar van de vorige visitatie op te snorren. Alle docenten en vakgroepen verwijzen naar Slangen voor het rapport en zelfs de afdeling Onderzoeks- en onderwijsbeleid heeft het rapport bij de laatste reorganisatie weggegooid. Het is de taak van de roc om dit onder de aandacht te blijven houden en daarom hebben we afgesproken het visitatierapport de komende jaren op elke agenda te zetten.

Re:ageer