Organisatie - 2 december 2010

'Je kunt toch ergens anders gaan werken'

Een op de vijf medewerkers van Wageningen UR heeft te maken met intimidatie op de werkvloer, blijkt uit de Medewerkermonitor. Maar, wat verstaan we onder intimidatie? Resource tekende - anoniem - ervaringen van medewerkers op en sprak met een vertrouwenspersoon. Door: Alexandra Branderhorst, Roelof Kleis, Thea Kuijpers en Albert Sikkema / Illustratie: Yvonne Kroese

Zie ik hier een spelfout?
Zie ik hier een spelfout?

Foto: Yvonne Kroese

Voor de ondernemingsraad zijn de cijfers aanleiding om het onderwerp intimidatie de komende tijd bij het universiteitsbestuur aan de orde te stellen. Maar wat is intimidatie? De klachtenregeling ongewenste omgangsvormen definieert het als 'Ongewenst gedrag, dat tot doel of gevolg heeft dat de waardigheid van een persoon wordt aangetast en een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsen­de omgeving wordt gecreëerd'. Intimidatie is een breed begrip, bevestigt vertrouwenspersoon Martie Wagenaar. 'Het is subjectief, omdat het gaat om de ervaring van diegene die ermee te maken heeft.' De gevolgen kunnen ver strekken, voegt ze eraan toe. 'Wanneer iemand intimidatie ervaart, kan dat bijvoorbeeld leiden tot onzekerheid, angst, stress en gezondheidsklachten.'
In de enquête werd geen onderscheid gemaakt tussen intimidatie op de werkvloer en intimidatie door anderen, bijvoorbeeld door studenten. Maar de rondvraag van Resource onder medewerkers levert vooral meldingen op van de werkvloer. Vooral leidinggevenden worden vaak genoemd. Wagenaar: 'Het kan bijvoorbeeld te maken hebben met de manier waarop een leidinggevende iets brengt. Dat kan heel intimiderend overkomen.'
Bazen zijn zich daar niet altijd van bewust, stelt ze. 'Soms gaat het om een slechte manier van communiceren. Alhoewel het natuurlijk ook voorkomt dat leidinggevenden werknemers bewust onder druk zetten.'
Topje van de ijsberg
Intimidatie kan grote impact hebben op de sfeer en de hele afdeling. Collega's kunnen bijvoorbeeld bang zijn dat hen hetzelfde overkomt, waardoor ze zich onveilig voelen. Wagenaar: 'Goede leidinggevenden zien dat en grijpen in. Maar vaak is de leidinggevende onderdeel van het probleem.'
De vertrouwenspersonen zijn geschrokken van het hoge percentage medewerkers dat zich geïntimideerd voelt volgens de medewerkermonitor. 'We zagen wel een toename van het aantal meldingen in de jaarcijfers. Maar wij zien het topje van de ijsberg. Mensen komen pas bij ons als ze in diepe ellende zitten.'
Wagenaar noemt de toename erg zorgelijk. 'Jaarlijks doen we aanbevelingen in onze jaarrapportage om meer aandacht te besteden aan de sociale en communicatieve vaardigheden van leidinggevenden. Ook bij de selectie van nieuw personeel. We vragen ons af of dat binnen Wageningen UR wel hoog op de lijst met competenties staat.'
Wanneer je last hebt van intimidatie, kun je niet vroeg genoeg aan de bel trekken, benadrukt Wagenaar. 'De medewerker zelf is de eerste die het proces kan omkeren. Als je niet aangeeft dat er iets aan de hand is, zal het ook niet veranderen.'
De vertrouwenspersoon moet de problematiek  ontrafelen en een passend advies geven. Soms wordt duidelijk dat er ook een arbeidsconflict is, of spelen er ook persoonlijke problemen. Wanneer de werkcultuur niet bij je past, kan een andere baan een uitweg zijn. Maar, tekent Wagenaar aan, voor sommige werknemers is dat praktisch onmogelijk. Bijvoorbeeld voor postdocs en aio's met specialistische functies en voor oudere werknemers.
Lucht je hart
Wagenaar adviseert mensen die zich geïntimideerd voelen om erover te praten met collega's, de partner of vrienden en zo vroeg mogelijk naar een vertrouwenspersoon te gaan. 'Als is het alleen maar om je hart te luchten. Of te bespreken hoe je ermee om wilt gaan.' Wagenaar benadrukt dat vertrouwenspersonen niets naar buiten brengen en alleen stappen ondernemen als de medewerker dat zelf wil. 'Soms vragen cliënten me mee naar een gesprek met hun leidinggevende. Soms kan ik dan de angel uit het conflict halen. Ik stel vragen om het probleem helder te krijgen, daardoor kan een gesprek wat rustiger verlopen en ontstaat er meer ruimte om naar elkaar te luisteren.'
Helaas zijn niet alle problemen makkelijk op te lossen. 'Als we er met de leidinggevende of personeelsfunctionaris niet uit komen, gaan we een stapje hoger. Als laatste fase staat de klachtenprocedure open. In sommige gevallen kan het goed zijn als een onafhankelijke klachtencommissie beoordeelt of de klacht gegrond is en wat voor een actie er moet worden ondernomen. Maar dat kost ontzettend veel energie. Het is meestal beter om het niet zover te laten komen.'  

Meer informatie op intranet: People > Welzijn & Gezondheid > A-Z > Vertrouwenspersonen
'Bij de Medewerkermonitor heb ik ingevuld dat ik met intimidatie te maken heb gehad. Ik heb namelijk eens een brief gestuurd over het universitaire beleid. Vervolgens kreeg ik van het bestuur, via mijn chef, te horen dat als het beleid me niet beviel ik toch gewoon ergens anders kon gaan werken. Dat riekt naar: pas op wat je zegt, want ik kan je zo ontslaan.'

'Ik had laatst kritiek op mijn afdelingshoofd. Het ging over de organisatie. Toen foeterde hij, en kleineerde me in het bijzijn van het secretariaat. In de sfeer van: jij bent een medewerker en ik ben de baas, waar bemoei je je mee. Het voorval is typisch voor deze organisatie; het is heel erg top-down. Er worden oekazes over je uitgestrooid. En als je daar tegenin gaat, wordt er niet geluisterd. Dat is ook intimidatie. Op een gegeven moment trek je je als medewerker dan op je eigen eilandje terug. Ik doe mijn best voor mijn groepje, en voor de rest: laat maar. Achteraf gezien had iemand moeten ingrijpen, had iemand hem moeten zeggen dat hij overspannen reageerde. Dat dit gedrag is dat echt niet kan. Ik vind het goed dat dit soort dingen in de openbaarheid komt. Ook als signaal naar anderen toe: jij bent niet de enige die daar mee zit.'

'Ik heb last van twee mannen die geregeld gesprekken in het seksuele trekken. Ze doen het continue en het lijkt daarmee hun algemene gedragsstijl. Dat maakt het ook zo moeilijk om er iets aan te doen. Op een gegeven moment richtte het zich op mij persoonlijk, gewoon en plein public, in de kantine. Ik stond met m'n mond vol tanden en wist niet hoe ik moest reageren. Maar laatst toen wéér een insinuerende opmerking werd gemaakt ben ik tegen die persoon uitgevallen. Ik hoorde later van een collega dat de persoon in kwestie niet begreep waarom ik zo had gereageerd.'
'Als medewerkers bij het instituut onvoldoende werk hebben, krijgen ze begeleiding of een cursus om hun prestatie te verbeteren. Bij sommigen leidt dat niet tot een verbetering. Bij die mensen worden de duimschroeven aangedraaid. Het heeft ons geld gekost, redeneren leidinggevenden, die willen niet meer geld kwijt zijn aan deze medewerker. Die mensen worden onder druk gezet om zelf ontslag te nemen. Dat ervaren ze als intimidatie.'

'Ik kreeg een opdracht van mijn baas waarbij hij refereerde aan gemaakte afspraken. Om z'n verhaal kracht bij te zetten maakte hij gebruik van handgebaren en hij had een bepaalde toon in z'n stem. Alleen, de afspraken bestonden niet. Het werd een welles-nietes gevecht met mijn baas en hij verbood me om er met collega's of met de leidinggevende over te praten.'

'Eén keer viel een medewerker heel hard tegen mij uit, over iets waar ik niet over ga. Hij was heel boos en ik was toevallig het eerste gezicht dat hij tegenkwam. Hij stond enorm te schreeuwen. Op het moment dat ik ook kwaad begon te worden, kwam een collega kijken. Toen ging die man, na nog wat gemopper, weg. Later heb ik hem nog gezegd dat ik zijn uitval vervelend vond, maar ik kreeg niet het idee dat de boodschap overkwam.'

'Afgelopen jaar werden de leerstoelen, en daarmee de hoogleraren, geclusterd in groter verband. Onze kenniseenheid kwam met een voorstel welke hoogleraren samen in een cluster moesten samenwerken. Daar was lang niet iedereen happy mee, maar de directie eiste van de hoogleraren dat ze hier niet over gingen praten. We werden echt zwaar onder druk gezet - echt intimiderend.'

'Ik voelde me geïntimideerd door mijn vorige leidinggevende, die een dominante houding had. Ik durfde mijn mond niet meer open te trekken. Als je je mond opendeed, werd je verbaal platgewalst.'

'Het gaat vooral om geestelijk geweld. Het is verschrikkelijk als je nooit gewaardeerd wordt en mensen niet geïnteresseerd zijn. Dat is óók intimidatie. Bovendien worden dingen onder de mat geveegd. Een paar mensen hebben ontslag genomen vanwege seksuele intimidatie. Bijvoorbeeld opmerkingen en handtastelijkheden, die door een groep mensen grappig worden gevonden. Maar als er aan de bel wordt getrokken, wordt er niks mee gedaan.'

'Bij de bijeenkomsten rondom de fusie van Van Hall Larenstein hing er wel een bepaalde sfeer. De houding vanuit Wageningen was: jullie stellen niet zoveel voor en moeten blij zijn dat je met de WUR mee kan.'

'Mijn leidinggevende vroeg me, net toen ik met m'n jas in de hand stond om naar huis te gaan, hoe het met mijn werkdruk was gesteld. Goh aardig, dacht ik en vertelde hem dat ik tot over m'n oren in het werk zat en inderdaad veel werkdruk had. Een paar maanden later werd in het functioneringsgesprek gerefereerd aan mijn antwoord van destijds. Geconcludeerd werd dat mijn planningscapaciteiten onder de maat waren. Dat voorval is heel slecht gevallen. Ik dacht dat ik in een veilige omgeving m'n verhaal kon doen.'

De namen van de geïnterviewden zijn bij de redactie bekend.

Re:ageer