Organisatie - 27 januari 2016

Analyse: Statiegeldonderzoek was integer en ondermaats

tekst:
Albert Sikkema

Het PET-flessenonderzoek van Food & Biobased Research uit 2012 was onzorgvuldig, maar de onderzoekers hebben integer gehandeld. Dat concludeert de Commissie Wetenschappelijke Integriteit in een naar Trouw uitgelekt rapport.

‘We willen benadrukken dat alle berekeningen een redelijk hoge mate van gevoeligheid kennen voor veronderstellingen, prijsniveaus, etc.’ Dat schreven de onderzoekers Ulphard Thoden van Velzen en Hilke Bos van Biobased Products vier jaar geleden in hun ‘ketenanalyse’ van het Nederlandse statiegeldsysteem voor grote PET-flessen. De cijfers waarop ze hun kostenberekeningen baseerden, kwamen van supermarkten of werden ingeschat. De onzekerheidsmarges waren groot. Aannames bepaalden dus mede de uitkomst. Het was geen wetenschappelijk onderzoek – dit was contractonderzoek van DLO. Het was vluchtig rekenwerk voor een groep supermarkten aan de vooravond van het debat in de Tweede Kamer over de toekomst van het statiegeldsysteem voor grote PET-flessen. Stoppen of doorgaan?

Dit matige Wageningse onderzoek was waarschijnlijk nooit ter sprake gekomen als de resultaten ervan niet waren doorgespeeld aan de toenmalige staatssecretaris Joop Atsma. Atsma gebruikte dit vervolgens om de Tweede Kamer te informeren over de hoge kosten van het statiegeldsysteem. Toen werd het rapport openbaar en speelbal in een verbeten politiek conflict over het Nederlandse statiegeldsysteem. Atsma’s ministerie van Infrastructuur en Milieu ging zich met het rapport bemoeien, meldt Trouw. Die krant moet delen van het dossier van de integriteitscommissie hebben ingezien. Zo eiste een hoge ambtenaar van het ministerie aanpassingen in het rapport. Daar werd gehoor aan gegeven en er kwam een tweede, opgelapte versie. Die kwam ook onder vuur te liggen.

Belangrijke speler in het statiegeldconflict was het bedrijf Tomra, leverancier van flesseninname-apparatuur en daarmee zakelijk verbonden aan het voortbestaan van het statiegeldsysteem. Tomra liet een onderzoek uitvoeren door het kennisinstituut CE-Delft die het Wageningse rapport afkraakte. Tomra is ook een van de 14 partijen die een klacht indiende bij de Commissie Wetenschappelijke Integriteit. Zo werd het rapport ook een speelbal van zakelijke belangen rond het Nederlandse statiegeldsysteem.

De voorstanders van het statiegeldsysteem doen nu voorkomen dat Food & Biobased Research een wetenschappelijk ogend rapport afleverde dat heimelijk diende als lobbydocument voor ‘het bedrijfsleven’. Dat suggereert een gezamenlijke politieke strategie van Wageningen UR en het bedrijfsleven. Het is zeer de vraag of dat klopt, gelet op het rapport, de informatie die eerder naar buiten kwam en de gegevens die Trouw nu publiceert. De Wageningse notitie was geen wetenschappelijk rapport, maar in eerste instantie een interne kostenschatting voor de branchevereniging van de supermarkten. Toen die schatting onderdeel werd van de politieke beraadslagingen – hij werd gelekt om politieke doeleinden – ging het milieuministerie zich met het rapport bemoeien. Niet de uitkomsten van het onderzoek stonden daarbij centraal, maar de positie van staatssecretaris Atsma ten opzichte van de Tweede Kamer.

De hamvraag is natuurlijk: hebben de onderzoekers bewust de kosten van het statiegeldsysteem voor PET-flessen te hoog ingeschat om hun opdrachtgever te helpen om een succesvolle lobby tegen statiegeld te voeren? Die integriteitsvraag beantwoordt de integriteitscommissie met ‘nee’. We zien vooral naieve onderzoekers, handige bedrijven en ambtenaren die aan damagecontrol doen.

Meer lezen:


Re:ageer