Science - February 9, 1995

Landbouwuniversiteit biedt vertrekkende werknemers afscheidscursus aan

Landbouwuniversiteit biedt vertrekkende werknemers afscheidscursus aan

Een week lang worden vutters, gepensioneerden en andere vertrekkende werknemers van de Landbouwuniversiteit voorbereid op hun Derde Levensfase in, hoe kan het ook anders, hotel Uitzicht in Montferland. De cursus Afscheid van Arbeid werd vroeger door de universiteit zelf verzorgd, maar tegenwoordig door het Arnhemse Rijn-IJssel College. Voorgoed thuiskomen, na jaren van strikte scheiding tussen werk en thuis. Ga je nu alweer koffiedrinken bij de buurvrouw?"


Vanaf 1996 vallen ambtenaren onder de sociale verzekeringswet, zoals de WW, de Ziektewet, de WAO, tenminste dat is het voornemen van het kabinet. Het kan dus ook wel later in werking treden", aldus Nico Doppen van de afdeling Personeelszaken van de Landbouwuniversiteit. Dat is een ingrijpende maatregel. Er moet dus een bedrijfsvereniging komen; onder welke noemer die zal opereren is nog niet bekend. Maar daar hebben de personeelsleden al de nodige informatie over ontvangen."

Omdat afscheid nemen van een plek waar je een belangrijk deel van je leven hebt gesleten meer is dan ophouden met werken, is de Landbouwuniversiteit de mening toegedaan dat zij haar vertrekkende personeelsleden niet zo maar het bos in kan sturen. Behalve mensen die met vut of pensioen gaan, zijn er ook de personeelsleden die in 1997 weg moeten. Dat zijn er toch nogal wat. Die mensen willen we ook deze cursus Afscheid van Arbeid aanbieden. We moeten ook deze mensen behoorlijk begeleiden bij hun afscheid", vindt Doppen. De cursus werd aanvankelijk aan de LU gegeven, maar is nu overgenomen door het Arnhemse Rijn-IJssel College.

Klaarblijkelijk een gat in de arbeidsmarkt. Het Arnhemse instituut geeft een folder uit waarin het uitlegt waar het in de cursus om gaat: de deelnemers worden beter toegerust om afstand te nemen van het werk, met veranderingen om te gaan, tijdsbesteding te vinden en contacten te onderhouden, op constructieve wijze om te gaan met conflict-situaties en tot slot om op efficiente wijze initiatieven te ontplooien.

De cursus wordt gehouden in hotel Uitzicht in Beek, Montferland. De deelnemers verblijven er van maandagmorgen tot en met vrijdagmiddag. De Landbouwuniversiteit betaalt de cursuskosten, die duizend gulden per persoon bedragen", verklaart Nico Doppen. Ook de cursus voor de partner wordt betaald."

Rollenspel

In september van het vorig jaar waren er achttien deelnemers; acht echtparen en twee alleenstaanden. Enkele vrouwen, de partners dus, vertellen een en ander over hun ervaringen tijdens de cursus, over hun toekomstverwachting en hun angsten voor de uitwerking die de grote verandering in hun dagelijks leven op hen zal hebben. Want die man komt wel voorgoed thuis, niet voor een paar weken."

Tijdens een introductiebijeenkomst voor de cursus worden de mannen en vrouwen in twee aparte groepen opgedeeld. Dat had tot gevolg, dat vrouwen, die zich in het bijzijn van hun man niet durfden uitspreken, dat na enige aandrang wel deden. Enkele vrouwen waren heel bang voor de toekomst of hadden bezwaar tegen het met de vut gaan van hun partner op 55-jarige leeftijd, omdat ze zelf jonger waren en absoluut nog niet aan pensioen toe waren. Stel je voor, dat ik de hele dag bij jou op het werk zou komen zitten en me met je collega's bemoeien, overal met je heen zou gaan", merkt een van hen op. Hoe zou je dat vinden? Want zo moet je het zien. Jarenlang heb ik van acht tot zes mijn eigen taken thuis gehad en mijn eigen dagindeling. Ik ben niet van plan dat te veranderen. Ik dacht, hoewel ik eerst geen zin had in de cursus, dat een paar dagen lekker in een hotel niet gek zou zijn. Maar het bleek kei- en keihard werken. Er was ontzettend veel te doen, de hele dag. Maar een
ding is duidelijk: je zult elkaar de ruimte moeten geven, anders gaat het fout. Gelukkig heb ik een huis, waarin we allebei onze hobbies en bezigheden apart kunnen verrichten. Maar je moet er toch niet aan denken dat je op een klein flatje woont!"

De introductiebijeenkomst had tot gevolg, dat later, in de gezamenlijke gesprekken, de vrouwen voor hun mening moesten uitkomen in het bijzijn van hun echtgenoten. Die waren daar niet altijd blij mee. Er was een vrouw die eerlijk zei dat ze er als een berg tegenop zag, zo'n man de hele dag thuis.

Haar partner reageerde bijzonder teleurgesteld, omdat hij zich erop had verheugd leuke dingen met haar te gaan doen, fietsen, vissen, wandelen, winkelen. Nou, als ik dit hoor, is het dan wel zo leuk, met de vut?", vroeg hij zich vertwijfeld af.

Maar de opvang en de begeleiding waren heel erg goed, vinden de deelnemers. Zeer gedegen en zorgvuldig. De conflicten werden via rollenspel uitgebeeld. Daar hebben we veel van geleerd."

Klei en verf

Leren luisteren was ook een onderdeel ervan. Je herkende veel van je eigen kleine en grotere problemen in de communicatie. Bijvoorbeeld door, als je partner je iets vertelt, bezig te zijn met allerlei andere dingen; door niet naar elkaar te kijken, dus te laten merken dat het je eigenlijk niet interesseert. Daarop reageert de partner geirriteerd. Dat was echt heel herkenbaar. Daar moet ik straks toch op letten!, denk je dan. In feite zijn dat dingen die ook bij niet-gepensioneerden voorkomen. Eigenlijk zou iedereen deze cursus moeten volgen, ook jonge mensen die aan het begin van hun arbeidsleven staan."

De cursus was heel intensief, vinden de deelnemers. Er werden sprekers uitgenodigd op allerlei gebied. Artsen, ook uit de geriatrie; dieetkundigen, psychologen. Er waren cursussen, zoals yoga en gymnastiek en excursies naar een centrum voor kunstzinnige vorming. Daar hebben we met klei en verf gewerkt. Sommige vrouwen durfden niets te beginnen, bang om een figuur te slaan door hun onbekendheid met kunstzaken en handenarbeid. Het leukst was de middag, waarop iedereen iets van zijn eigen hobby toonde en daarover vragen beantwoordde."

Gevraagd naar de realiteit na de cursus, bleek, dat voor het merendeel de cursus als heel positief is ervaren, maar dat men in de praktijk van alledag alle zeilen zal moeten bijzetten om elkaar de vrijheid te gunnen die wordt verlangd in deze zogeheten Derde Levensfase.

Er zijn allerlei kleine dingetjes waarmee hij zich bemoeit. Ga je alweer koffiedrinken bij de buurvrouw? Als ik even wil telefoneren, doe ik dat toch maar als hij een boodschap doet. Hou het kort, is het steeds. Dat is vervelend." Vriendinnen ontvangen met een man over de vloer blijkt ook heel anders te zijn. Iedereen is geremd. Maar ik kan hem moeilijk wegsturen!"

Voormalig LU-medewerker Herman Pothof, die ook deelnam aan de cursus, heeft het getroffen met een echtgenote die nog een deeltijdbaan heeft: Mijn man is zich met koken gaan bezig houden. Als ik thuis kom is nu het eten klaar. Dat vind ik heel prettig. Ik ben blijven werken. Waarom zou ik mijn werk opgeven? Omdat mijn man met pensioen gaat? Dat is toch niet nodig?"

Re:act