Science - February 14, 2011

IJzer speelt malaria in de kaart

Voedingssupplementen die ijzer bevatten, verhogen waarschijnlijk de kans op felle malaria-aanvallen bij jonge kinderen die kampen met ijzergebrek. Die conclusie valt te trekken uit het onderzoek waarop Jacobien Veenemans op 18 februari promoveert bij Celbiologie en immunologie. Haar bevinding staat haaks op de richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisiatie WHO over ijzersuppletie. 'Die aanbeveling kan mogelijk schadelijk zijn', stelt de promovendus.

Veenemans, opgeleid als arts, deed haar onderzoek in een arme regio op het platteland van  Tanzania. Tweederde van de jonge kinderen daar heeft bloedarmoede,  vaak als gevolg van ijzergebrek. Dat ondermijnt hun gezondheid. Daarom raadt de WHO aan om aan deze groep voedingssupplementen te verstrekken met onder meer ijzer. Een eerdere studie op het eiland Pemba, voor de kust van Tanzania, zaaide echter twijfel of dat wel veilig is.
Plasmodium-parasiet
Veenemans concentreerde zich in haar studie op kinderen tussen 0,5 en 6 jaar, een groep die erg gevoelig is voor malaria. Het immuunsysteem is bij deze kinderen nog niet zo alert dat het de ziekte, die wordt veroorzaakt door de Plasmodium-parasiet, in toom kan houden.  Onder haar regie kregen 612 kinderen dagelijks een mix van vitamines en mineralen, waaronder ijzer, òf een placebo. Vooral bij kinderen die bij aanvang van de studie ijzergebrek hadden, leidde de mix tot frequentere en ernstiger malaria-aanvallen. Bij kinderen zonder ijzergebrek, vond de onderzoekster geen effect. 
Toediening van ijzer, vermoedt Veenemans, leidt bij degenen die daar een tekort aan hebben tot extra opname in de darm en vervolgens tot een toevloed van ijzer in de bloedbaan. Daar profiteert ook de Plasmodium-parasiet van: extra  ijzer betekent meer eten.

Gezondheidspost
Leidt dat ook tot extra sterfte? Dat komt niet uit Veenemans' studie naar voren. In de regio waar zij werkte, was adequate medische hulp voorhanden. 'Voor de bevolking was het een belangrijke bijkomstigheid van het onderzoek dat er tegelijkertijd een gezondheidspost werd gebouwd. Ook na de studie is die blijven functioneren. Als wij constateerden dat kinderen malaria hadden, hebben we ze meteen behandeld', aldus de promovenda. 'Alles hangt af van de setting. Kinderen die geen eerstelijnszorg in de buurt hebben, en dat is in grote delen van Tanzania het geval, zijn waarschijnlijk wél erg kwetsbaar.'   

Advies
Moet de WHO nu voor malariagebieden het advies intrekken om voedingssupplementen met ijzer te verstrekken? 'Ik denk dat er enige terughoudendheid is geboden. Op grond van nadere analyse van de Pemba-studie, is toentertijd door de WHO geconstateerd dat toediening vermoedelijk veilig is voor kinderen met ijzergebrek. Mijn onderzoek wijst in een andere richting. Het is denk ik verstandig alle studies op dit gebied nog eens naast elkaar te leggen.'

Re:act