Organisation - May 27, 2010

Een bieb vol beeldschermen

‘Ik vind het belangrijk om te blijven innoveren’, zegt Ger Spikman, sinds mei de nieuwe bibliothecaris van de Wageningen UR. ‘De universitaire bibliotheek als ruimte waar boeken staan, heeft geen toekomst.’

20-Ger-Spikman-GA_6782.jpg
 De meeste boeken van de bibliotheek in het Forum zijn al aan het zicht onttrokken. Zevenhonderdduizend boeken staan in de kelder. Per jaar worden meer dan vijftigduizend exemplaren ingekeken of geleend.
Of het gebruik van boeken is afgenomen sinds de bibliotheek in het Forum is geopend, kan Ger Spikman niet zeggen. 'Vroeger pakten mensen een boek in de bibliotheek, gingen zitten lezen en zetten het boek daarna weer terug. Tegenwoordig moet je via de pc een boek uit de kelder opvragen. Daardoor weten we nu wel precies hoeveel er worden ingezien, maar niet hoe dat in verhouding staat tot vroeger.' De boekencollectie die veel door de studenten wordt gebruikt, staat nog wel op de planken in de bibliotheek.
Stoffig
Het online opvragen van artikelen is inmiddels sterk toegenomen. Het afgelopen jaar hebben medewerkers en studenten ruim twee miljoen artikelen gedownload van online wetenschappelijke tijdschriften, waarvan bijna één miljoen van uitgeverij Elsevier. Al meer dan negentig procent van de tijdschriften die de bibliotheek aanbiedt, is elektronisch. 'Veel mensen denken bij de bibliotheek nog steeds aan stoffige boeken', zegt Spikman. 'Maar het is eigenlijk een dynamische omgeving waar veel technologie als eerste wordt toegepast.'
Spikman verwacht dat de vervanging van studieboeken door elektronische versies nog wel even duurt. 'Er is nog geen grote druk van de gebruikers om naar digitale boeken over te stappen.' Het gebrek aan enthousiasme voor e-books komt misschien doordat ze nog niet gebruiksvriendelijk genoeg zijn. 'Voor studenten is leren uit e-books niet fijn. Maar juist met e-books is het makkelijker om in meerdere boeken te grazen. Misschien krijgen digitale tekstboeken een meerwaarde als je kunt linken naar andere media, foto's, en figuren. Dat gaat nog wel gebeuren', zegt Spikman. Via SpringerLink heeft de bibliotheek momenteel al wel zo'n dertigduizend elektronische boeken in zijn collectie, waarvan een groot deel door de gebruikers is te downloaden.
'Als relatief kleine universiteit hebben we een naar verhouding grote collectie boeken en tijdschriften. Maar de presentatie van de digitale bibliotheek kan nog beter. We werken aan een nieuw zoeksysteem dat toegang biedt tot alle verschillende informatiesystemen die we gebruiken. Het systeem moet op Google gaan lijken; als een zoekvakje met daarachter verschillende indexen', legt Spikman uit.
Spikman heeft hoge verwachtingen van Summon, een gebruiksvriendelijk bibliotheekprogramma - een discovery tool - dat makkelijk toegang geeft tot vooral tijdschriften, maar ook boeken, audio- en videomateriaal en dissertaties in een universitaire bibliotheek.
Innoveren
Al die technologische ontwikkelingen komen niet uit de lucht vallen. 'De Wageningen UR bibliotheek is al meer dan veertig jaar bezig met het toepassen van de allernieuwste informatietechnologie. We lopen nog steeds voorop op het gebied van digitalisering', vertelt Spikman. 'Ik vind het belangrijk om te blijven innoveren. De universitaire bibliotheek als ruimte waar boeken staan, heeft geen toekomst. Het is een dynamisch centrum op het gebied van informatievoorziening. We gaan onze diensten ook meer aanbieden aan scholen buiten Wageningen', voegt Spikman toe.
Zo is de bibliotheek betrokken bij het programma Groen Kennisnet. 'We verpakken op maat gemaakte informatie over actuele onderwerpen en bieden dit aan via internet. De doelgroepen zijn in dit geval niet de Wageningse onderzoekers en studenten, maar onder meer MBO-studenten en het bedrijfsleven', legt Spikman uit. De bibliotheek wil ook meer maatwerk gaan leveren voor externe opdrachtgevers.
Ook het onderwijs voor studenten wordt verder ontwikkeld. 'Het is belangrijk dat voor de studenten duidelijk is wat er allemaal kan. Samen met de leerstoelgroep Educatie- en Competentiestudies geven we een vak informatievaardigheden. Daarmee willen we studenten helpen om makkelijker keuzes te maken in de enorme hoeveelheid informatie. We leren ze om de kwaliteit van online bronnen te beoordelen en hoe ze met citaties moeten omgaan.'
Speciale collecties
Een van zijn voornemens als nieuwe bibliothecaris, is om stapsgewijs het digitaliseren van de papieren collectie op gang te krijgen. 'Ik denk niet dat we alle 700 duizend boeken kunnen digitaliseren', zegt Spikman, maar hij wil in elk geval enkele historische collecties van de universiteit scannen. 'We zijn begonnen met de oudere dissertaties uit de Leeuwenborch. Ook de afdeling Speciale Collecties met waardevolle zeldzame en oude boeken willen we beter ontsluiten. Nu kunnen bezoekers alleen onder toezicht en in een speciale ruimte de boeken inzien.'
Toch vindt Spikman het jammer dat de bibliotheek als boekencentrum tot het verleden gaat behoren. 'Boeken voegen iets prettigs toe aan de studiesfeer', zegt hij. 'Maar uiteindelijk bepaal ik niet of de boeken gaan verdwijnen. Ik sluit mij aan bij de wensen van de gebruiker. We zitten in een dynamische omgeving. Dat maakt het werk van bibliothecaris ingewikkelder, maar ook spannender en veelzijdig.'
De rol van bibliotheek als studiecentrum zal niet veranderen. Steeds meer studenten maken gebruik van de bibliotheek als rustige studieplek, maar de studiesfeer kan nog beter, vindt Spikman. 'We krijgen klachten dat de stilteruimtes niet echt stil zijn. Het nieuwe gebouw is mooi, maar ook erg gehorig. Een grote printklus beneden is tot de bovenste verdieping van de bibliotheek te horen.' Als hij extra geld had, zou Spikman bouwkundige aanpassingen laten doen om de gehorigheid te verminderen.
Hij verbaast zich soms welke drukke plekken de studenten uitkiezen om te studeren. 'Het is niet altijd goed voorspelbaar waar ze graag gaan zitten of wat ze een prettige leerplek vinden.' Maar Spikman neemt de klachten serieus en probeert ze op te  lossen: 'De bibliotheekmedewerkers hebben al een eigen  cursusruimte opgeofferd; tijdens de drukke studieweken wordt deze cursuszaal als stilteruimte opengesteld.'

Re:act