Edith Lammerts van Bueren, bijzonder hoogleraar Biologische Plantenveredeling:
‘Ik onderschrijf dat we straks negen miljard monden moeten voeden en dat het een enorme opgave is om aan die groei te voldoen. En ja, daarvoor moet de landbouw productiever worden. Maar dat betekent niet dat Nederland de veeteelt moet intensiveren in megastallen en dat we voedsel moeten exporteren naar China. Dat is geen duurzame oplossing, het is beter om het daar te produceren waar het geconsumeerd wordt. Wat veel meer helpt is dat we boeren in ontwikkelingslanden, die nu een halve ton tarwe per hectare realiseren, ondersteunen om daar drie of vier ton van te maken, met lokale resources en verbeterde rassen. Er is nog veel ruimte voor verbetering van de productiviteit, bijvoorbeeld door de bodems te verbeteren met organisch materiaal. Dijkhuizen kiest voor de blauwdruk van intensief en kijkt selectief naar de milieuwinst van dat model. Jammer.'
Hans van Trijp, hoogleraar Marktkunde:
‘In grote lijnen ben ik het met Dijkhuizen eens. Als je twee miljard mensen meer wilt voeden, moet je ofwel de vraag per inwoner verminderen ofwel het aanbod vergroten. Je kunt de vraag beïnvloeden door vleesvervangers te promoten. Moet je zeker doen, maar is lastig hoor. En bij het vergroten van het aanbod stuit je op de beperkte hoeveelheid land en milieu- en welzijnseisen. Je wilt dus veel voedsel per hectare met weinig milieu-impact.
Ik merk dat mensen bij de intensieve landbouw gelijk in contrast schieten, zo van: intensief is slecht en lelijk, of juist goed. Zolang je die tegenstelling tussen intensief en duurzaam gebruikt, zit je op een doodlopende weg. We moeten juist een nieuwe balans vinden voor een duurzame hoogproductieve landbouw. We kunnen niet de hele wereld voeden, maar wel een deel en je wilt je landbouwexport niet opgeven. En je kunt je kennis exporteren, in andere delen van de wereld is veel winst te halen met een intensieve landbouwproductie. ‘
David Kleijn, onderzoeker Alterra:
‘Ik heb Aalt op het NOS Journaal gezien en zat me toen behoorlijk op te vreten. Hij heeft namelijk een heel eendimensionale benadering van een complex probleem. Kijk, ik onderschrijf zijn pleidooi dat de intensieve landbouw op andere plekken beter kan, zoals grote delen van Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Daar hebben boeren nog veel last van ziektes, plagen en onkruiden. Maar in Nederland zitten we aan de top van wat mogelijk is, we springen er wereldwijd echt uit. De landbouw hier is uiterst efficiënt, maar dat gaat ten koste van de biodiversiteit. Je moet in Noordwest-Europa niet domweg meer pesticiden en kunstmest op het land gooien, maar zoeken naar slimme oplossingen.'
‘Ik zal twee voorbeelden noemen. Als je het gehalte organische stof in de bodem met slechts een paar procent verhoogt, hoef je per hectare 50 kilo minder stikstof aan kunstmest op te brengen. En als je naast een veld blauwe bessen stroken met bloemen aanlegt, krijg je meer bestuivers en een fors hogere opbrengst. Dit soort slimme oplossingen zijn de toekomst voor de Nederlandse landbouw. Dat hoor ik zelfs de agrochemische industrie zeggen. Opmerkelijk, want deze industrie verdient juist aan kunstmest.'
Thomas Slinkert, tweedejaars Agrotechnologie, woont in vegetarisch studentenhuis Witte Wilma:
‘Ik heb alle standpunten bekeken en probeer te bepalen wat ik er zelf van vind. Dijkhuizen heeft gelijk als hij zegt dat de intensieve landbouw minder land en grondstoffen verbruikt. Maar duurzaamheid is meer, het behelst bijvoorbeeld ook dierenwelzijn en biodiversiteit. Ik ben het met hem eens dat je op wereldniveau de landbouw moet intensiveren om de wereldbevolking te kunnen voeden. Maar als je het Nederlandse systeem als voorbeeld neemt, zou het goed zijn om ook regelgeving voor dierenwelzijn en biodiversiteit mee te nemen.'
Jan Douwe van der Ploeg, hoogleraar Rurale Sociologie:
‘Ik zie opnieuw dat hij een morele dwangbuis hanteert: of je bent het met me eens, of je bent verantwoordelijk voor honger in de wereld. Ik merk om me heen dat het bij veel mensen in het verkeerde keelgat schiet. Dit is vreselijk beneden de maat, dit hoort de voorzitter van het bestuur van een universiteit niet te doen.'
Stichting Boerengroep:
‘Jammer dat Aalt Dijkhuizen voorbijgaat aan de diversiteit aan meningen in Wageningen. De veelzijdigheid van de WUR vind je niet alleen in de essaybundel Zorgvuldige Veehouderij, maar ook in de vele creatieve oplossingen, lezingen en vakken waaraan door velen wordt gewerkt. We werken gezamenlijk aan de kritische vorming van studenten en het vinden van oplossingen voor de voedselcrisis; er is niet één waarheid of één oplossing. Ook de opening van het academisch jaar moet die boodschap uitdragen. Van ons mag het voortaan meer kritisch, divers en inspirerend.‘
Wijnand Sukkel, onderzoeker duurzame voedselsystemen bij PPO:
‘Ik vind de vergelijking van Aalt Dijkhuizen met Usain Bolt wel mooi. De huidige gangbare landbouw is inderdaad als Usain Bolt, een sprinter met een superprestatie op de korte afstand die na een paar honderd meter is uitgeput. Net als de gangbare landbouw: nu hoogproductief, maar over 50 jaar zijn mondiaal de bodems en de voorraden uitgeput. Ik kies liever voor een tienkamper met een groot duurvermogen.'
‘In een groot deel van de wereld kan de productie van biologisch voedsel wel degelijk hoger liggen dan met de huidige aanpak. We zien ook in een aantal experimenten in Nederland dat de productieverschillen tussen de gangbare en biologische aanpak kleiner worden. Dat komt vooral door een veel duurzamer beheer van de bodem. Biologische landbouw, of een moderne vorm daarvan, kan ook voorzien in de wereldvoedselbehoefte. Die focust ook op economie, voedselproductie en terugbrengen van de milieuvervuiling, maar let daarnaast op de duurzaamheid op lange termijn, eerlijke handel en gezondheid. Veel biologische principes, zoals bodembeheer, kunnen worden toegepast binnen de gangbare landbouw. En de biologische sector kan leren van de modernste technieken die gebruikt worden in de intensieve landbouw. Ik ben dus voor de dialoog.'
Martin van Ittersum, persoonlijk hoogleraar Plantaardige productiesystemen:
‘Intensivering van de productie is de belangrijkste voorwaarde om de komende jaren meer voedsel te produceren in de wereld. Maar dit moet je gelijk nuanceren per gebied. In Nederland moet de landbouw niet per se intensiever, maar vooral schoner en acceptabeler voor de maatschappij. In Afrika zijn bijvoorbeeld meer inputs als goed zaad en kunstmest nodig om de productie per hectare te verhogen. Daar moet de landbouw intensiever om meer mensen te kunnen voeden, daar kunnen we niet omheen. In die landen is sprake van enorme yield gaps - het verschil tussen de technisch mogelijke productie en de feitelijke productie. Daar valt nog veel te winnen dus. Beschikbaarheid van water en meststoffen - ook kunstmest - zijn daarbij de eerste vereisten, maar krijg het maar eens op die plekken. Dat vergt veel randvoorwaarden, zoals een goede economie en infrastructuur. Er is dus geen blauwdruk, je moet op maat gesneden oplossingen bedenken.'
‘Maar mondiaal gezien klopt de stelling: we moeten meer opbrengst per hectare realiseren. Dat betekent een intensieve landbouw, maar wat verstaan we daaronder? In Nederland roept de intensieve veehouderij negatieve associaties op, maar voor de intensieve akkerbouw en tuinbouw ligt dat genuanceerder. En intensieve landbouw scoort beter op een paar milieucriteria, maar niet op alle - die landbouw ken ik niet. Gangbare landbouw kan bijvoorbeeld relatief lage broeikasgasemissies hebben, maar meer pesticiden gebruiken en een lage biodiversiteit hebben binnen de landbouw. Biologische landbouw scoort beter op die laatste indicatoren, maar is weer minder efficiënt omdat het meer grond nodig heeft, wat ten koste van biodiversiteit elders kan gaan. Helaas, het is complex.'
Reactie Aalt Dijkhuizen:
Ik maak me zorgen hoe we straks al die mensen in de wereld te eten kunnen geven. Voedsel is niet alleen een eerste levensbehoefte, maar ook een uiting van welvaart (mensen met meer geld stappen over van plantaardige naar dierlijke eiwitten) en zelfs een bron van onrust (de opstand in Egypte ontstond na gestegen voedselprijzen). En wanneer je 75% van je inkomen uitgeeft aan eten, dan is voedsel voor jou een bron van zorg. Elke dag weer. Goed, beschikbaar en betaalbaar voedsel valt binnen het domein van Wageningen UR. Wij behoren tot een select gezelschap van organisaties in de wereld die hier wat van kan zeggen.
Hoogproductieve landbouw kent vele aspecten, bijvoorbeeld de mate van duurzaamheid die je realiseert terwijl je hoogproductief bent. Ik heb gemerkt dat in de reacties op het artikel in Trouw het desondanks vooral gaat om het gebrek aan pluriformiteit in mijn betoog. Dat is mijn betoog juist wel. Je kunt het wereldvoedselprobleem niet eenzijdig benaderen. Ik heb gemerkt dat de heersende opvatting dreigde om te slaan naar alleen extensieve landbouw. En dat vind ik een gevaarlijke ontwikkeling, zeker wanneer het betekent dat we ons huidige systeem van hoogproductieve landbouw niet meer willen steunen. Dat zou niet goed zijn voor de Nederlandse agro-food sector, niet goed voor Wageningen UR en ook niet goed voor Nederland. Wij hebben in ons land de afgelopen eeuw geleerd hoe we op een klein oppervlakte voedsel van goede kwaliteit kunnen produceren. De Nederlandse boeren zijn de beste boeren ter wereld. En dat komt door de kennis die ze in ons agrarisch onderwijssysteem hebben opgedaan. Die kennis vormt een exportproduct van heb ik jou daar. Daardoor zijn we ook in staat om de kennis van deze productietechnieken in andere landen over te brengen en voedselproductie en -afzet bij elkaar te houden. Het is dus een geweldige kans om op wereldschaal voedselproductie hierdoor te verduurzamen. Bovendien is uit ons eigen onderzoek gebleken dat hoogproductieve landbouw kansen biedt voor betere biodiversiteit. We doen dan echt meer, met minder. En dat is precies wat ik wil bepleiten.
Daar mag je het trouwens mee oneens zijn. Het past juist bij een academische organisatie als de onze dat we hierover in debat gaan met elkaar. Met de publicatie in Trouw heb ik beoogd het onderwerp opnieuw op de kaart te zetten en daardoor het debat te stimuleren.
Laat ik duidelijk zijn. We hoeven niet voor één systeem te kiezen. De uitdaging zit juist in een hybride aanpak waarbij elementen vanuit diverse systemen versterkend kunnen werken. Maar wel met als doel dat we in staat zijn om meer voedsel van goede kwaliteit tegen een betaalbare prijs te kunnen produceren. Dat is nu al een uitdaging (kijk naar de stijgende voedselprijzen) en zal dus een uitdaging blijven. Wij hebben in Nederland en Wageningen een geweldige kans om hier een bijdrage aan te leveren. En dat kan, vooral wanneer we dat samen met elkaar doen, vanuit allerlei invalshoeken. In een open verstandhouding met elkaar.
Re:acties (11) 8:22u 6 September 2012 - door leo coumans
er is maar een oplossing stabiliteit op regrings niveau in alle landen en geen oorlog , als voedsel een wapen of machtsmiddel is wordt het probleem niet opgelost
9:30u 6 September 2012 - door putten
het valt op dat in nederland de deskundigen het er over eens zijn dat door het organisch stof gehalte te verhogen dit uitermate goed is het milieu in het algemeen,waarom word dit dan niet in nederland gestimuleerd,hier mogen de boeren niet meer organische mest aanvoeren wat nodig is voor het gewas en het tekort mag wel aangevuld worden met chemische mest,ik zou zeggen verbeter de wereld maar begin eerst eens bij jezelf en pleit binnen nederland voor een realistisch mestbeleid.
10:04u 6 September 2012 - door Daan Kelser
Ik zou graag eens een geluid vanuit Wageningen horen op het gebied van de opkomende transitie-ideeen. Als ik bijvoorbeeld zoek op permacultuur op de site van de WUR, krijg ik precies nul serieuze resultaten. Wat is bijvoorbeeld jullie reactie op de ideeën in de film A Farm for the Future? Wat zijn jullie ideeën om de voedselproductie olie-onafhankelijk te maken?
13:46u 6 September 2012 - door Sjoerd de Hoop
‘Aalt Dijkhuizen hanteert een morele dwangbuis’. Meerdere (oud) medewerkers van de WUR hebben daar ervaring mee. Dat is niet meer van deze tijd. Een paar honderd jaar geleden zouden deze mensen allang als Ketters op de brandstapel tot hun einde zijn gekomen. Het wordt tijd dat Dijkhuizen aan het einde van zijn carriëre terug gaat naar de basis; namelijk de bodem en het bodemleven zélf en het ontdekken en stimuleren van de natuurlijke bodemvruchtbaarheid.
De LandbouwHogeschool van het begin in de vorig eeuw was daar ook mee bezig toen de kunstmest en de chemie nog moest worden uitgevonden.
Wageningen heeft in de afgelopen decennia meegeholpen om de productie in delen van de wereld spectaculair te vergroten maar tegelijk zijn ze medeverantwoordelijk voor verstoring van biodiversiteit, bodemerosie, vergiftiging van bodems en boeren en economische scheefgroei waardoor armoede op het platteland de oorzaak is geworden van honger. Wat met de ene hand is gewonnen is in de andere hand voor een deel weer verloren gegaan.
Gelukkig kunnen we nu met elkaar praten en, via deze digitale weg, de pluriformiteit en de diversiteit aan meningen naast elkaar leggen. Bij de WUR zitten genoeg getalenteerde medewerkers en studenten die wél een biologische visie hebben op een duurzame ontwikkeling met de mogelijkheid om straks 9 miljard mensen te kunnen voeden. Deze medewerkers en studenten moeten de kans krijgen om dit traject in hun carriëre voluit te ontdekken en verdere te ontwikkelen. Daar hebben wij als biologische boeren sterk behoefte aan.
Graag nodigen wij iedereen uit om in januari de BioVak 2013 te bezoeken en de ontwikkelingen Van Boer tot Winkelvloer” te bekijken.
Ook Aalt Dijkhuizen is hierbij van harte uitgenodigd. Ik leid hem graag rond.
Sjoerd de Hoop, Biologisch veehouder en mede-organisator BioVak
17:06u 7 September 2012 - door JW
Je hebt niks aan visies, als het niet werkt. Wat dat betreft vind ik Aalt volkomen gelijk hebben. Je moet wel realiseren dat 2 miljard mensen over 30 jaar best wel veel is. Dat is 1.5 keer China erbij.
En dat is het punt. Biologisch is leuk, maar heeft ook zijn nadelen. De nadelen van intensieve veehouderij mogen gezegd worden, maar nadelen van biologische veehouderij zie ik nergens voorbij komen. En het is feit dat biologische landbouw niet dermate productief is als de gangbare landbouw. En wellicht gaat dat nog steeds niet gebeuren in de komende 50 jaar. Dus je moet wel investeren in intensieve landbouw. Dat is dan de oplossing.
Ik denk dat het juist ervoor pleit dat Aalt Dijkhuizen als voorzitter van het bestuur probeert om het debat weer wat rechter te trekken. Ik noem dat lef hebben.
Een tweede groene revolutie zoals in de afgelopen eeuw zal er niet zo heel snel komen. óf de biologische landbouw moet gaan pieken, of de intensieve landbouw zal zichzelf ontwikkelen. Ik gok erop dat het de laatste gaat worden.
9:30u 10 September 2012 - door fridtjof
zei er iemand ‘biobrandstoffen’ ?
23:12u 10 September 2012 - door Sijas Akkerman, Natuur&Milieu en Mark van den
Aalt Dijkhuizen, opende 3 september in Dagblad Trouw een pleidooi voor verdere intensivering van de Nederlandse landbouw. Met name vanuit de plantaardige hoek van Wageningen kwamen pittige reacties, die het verhaal nuanceerden. Vanuit de dierlijke hoek van Wageningen bleef het nog stil. Natuur & Milieu en de varkensvleesketen De Hoeve vragen zich samen af hoe dat zit. Volgt het dierlijk onderzoek de intensiveringsfocus van Dijkhuizen, of is ze partner voor verduurzamen vanuit een breder perspectief?
Wat Dijkhuizen betreft moeten we naar méér intensieve landbouw. De wereldbevolking groeit, de wereldwijde welvaart stijgt en al die monden moeten gevoed worden. Efficiënt omgaan met onze grondstoffen én met de beschikbare landbouwgrond is daarbij een absolute voorwaarde, zo vindt Dijkhuizen. Op dat punt vindt hij Natuur&Milieu; en De Hoeve aan zijn zijde. Duurzaamheid vraagt zuinig omspringen met wat je hebt.
Maar met intensivering alléén redden we het niet. Aandacht voor het voeden van de wereld is nodig, maar kan niet zonder aandacht voor lokale inpassing, voor beperkt gebruik van hulpmiddelen als antibiotica, voor behoud van natuur en voor productie van duurzame energie. Dit ongeacht de plek waar je produceert. Het is een noodzaak om daar in samenhang aan te werken.
Dijkhuizen vertroebelt die samenhang. Met zijn pleidooi draagt hij bij aan de tweedeling in denken. Hij polariseert: “We moeten meer megastallen bouwen om de dreigende voedselcrisis te lijf te gaan”. Anderen schieten in de verdediging: “we moeten alleen nog biologische koeien, kippen en varkens houden”. Beide zijn oplossingen waarbij je in het verleden leeft. Wie naar de toekomst kijkt ziet biologische megastallen en efficiënte buitenhouderij, ziet duurzame vleesproductie én een vleesminderende consument. Het beste van beide werelden wordt in elkaar verenigd. De opgeroepen polarisering leidt af van waar het echt om gaat: duurzame innovatie vanuit een bredere blik.
23:14u 10 September 2012 - door Sijas Akkerman, N&M en Mark van den Eijnden, D
Duurzaam varkenshouden in Nederland moet goed zijn voor boer, burger, dier én omgeving. De varkenshouders van de Hoeve[1] laten zien dat dit kan. Zij werken aan innovaties die tegelijkertijd richten zich op: een energie neutrale varkenshouderij, een antibioticavrije keten, betere afleidingsmogelijkheden voor varkens, duurzame grondstoffen voor veevoer én vermindering van uitstoot van meststoffen, zware metalen, geur- en fijnstof. En dat allemaal in een bestaande markt waar elk van de ketenpartners zijn brood kan verdienen. Iedere twee jaar herziet De Hoeve het eisenpakket voor de ketendeelnemers. Voortdurend lopen er innovatieprojecten op het gebied van dierenwelzijn, diergezondheid, voeding, milieu en vermarkten van varkensvlees. Dat is systeeminnovatie die nodig is.
Duurzaam voedsel is daarbij ook geen vraagstuk van productie alleen. De Westerse consument kan zijn impact op de planeet stevig verlagen door minder vlees en zuivel te eten. Als hij twee tot drie dagen per week geen vlees eet én kiest voor duurzaam vlees en duurzame zuivel, dan vermindert hij zijn eco-footprint met meer dan 50 procent. Hij kiest daarmee voor een dieet dat ook nog gezonder is. Ruim 80 procent van de Nederlanders eet niet meer elke dag vlees. En uit onderzoek van Motivaction blijkt dat die trend alleen maar toeneemt. De landbouw moet ook mee op deze stroom. Het is niet voor niets dat VION jaren geleden ook in vegetarische producten is gestapt. Natuur & Milieu werkt met haar Flexitariër campagne aan het verleiden van de consument tot duurzamer voedselkeuzes. Dat zijn integrale oplossingen waar intensivering alléén niet tegen op kan.
Verduurzamen in productie én in consumptie zijn een voortdurende zoektocht. Samenwerking is daarbij essentieel: de oude driehoek, maar dan in een nieuw en veelzijdiger jasje. Ketenpartijen, Maatschappelijke organisaties, Onderzoek, Onderwijs én Overheid blijven samen zoeken naar integrale oplossingen. Zij hoeven hierin niet hetzelfde te denken, maar moeten wel dezelfde bereidheid hebben om de echte uitdagingen onder ogen te zien.
Dijkhuizens verhaal is selectief, en dat is zorgelijk. Het zet onderzoekers en de landbouwsectoren op een te smal spoor naar de toekomst. Onderzoekers uit plantaardige hoek hebben dit verhaal genuanceerd. Vanuit Dier bleef het stil. Vandaar onze vraag: Wat doet Dier? Welke richting kiezen Livestock Research, het LEI en het onderzoek van Dierwetenschappen? Hoe breed of hoe smal is het spoor dat studenten Dierwetenschappen de komende jaren in hun opleiding aangeboden krijgen? Volgt het dierlijk onderzoek de intensiveringsfocus van Dijkhuizen, of is ze partner voor verduurzamen vanuit een breder perspectief?
Dierwetenschappers, spreek je uit. Laat je zien als oplossingsgerichte partner met een brede blik. Want alleen een brede blik zorgt voor een focus op duurzame innovatie.
Mark van den Eijnden, Directeur De Hoeve
Sijas Akkerman, Teamleider landbouw en Economie, Natuur & Milieu
1: De Hoeve BV is ketenregisseur van Keten Duurzaam Varkensvlees: een samenwerkingsverband tussen ruim 175 Nederlandse varkenshouders, Inkoop Oudewater, slachterij Westfort, Lunenburg Vlees, Egbert Kruiswijk Vleesproducten, grossiers, slagers, retail, cateraars en vleeswarenproducenten.
2: Natuur & Milieu zet zich met hart en ziel in voor een duurzame en gezonde wereld. Samen met mensen, bedrijven en overheden willen wij het verschil maken met schone energie, slimme mobiliteit en gezond voedsel.
20:42u 17 September 2012 - door earthmatters lezer
Ik denk mondiaal en volg al heeel lang het geld, en dan vallen dingen op, zoals: de macht bij het geld, fraude van banken en multinationals, in handen van de genoemde macht, met als gevolg meer van zaken die in elk geval ik graag anders zou willen zien. Ik huil nu ik zie dat moeder Aarde het steeds zwaarder krijgt en ons een spiegel voorhoudt! Wat ik zie, voel, hoor, ruik en proef stemt, ja hoe??
Ondertussen merken mijn zintuigen, incl. het 6de zintuig, dat groei/versnelling steeds meer vertraging bewerkstelligt/oproept, en dat geeft reden tot hoop. Hoe lang nog in deze versnelling?
11:35u 12 October 2012 - door Janneke Bruil
Vanavond gaan vier Wageningse wetenschappers met het publiek dieper in op een alternatieve manier om de wereld te voeden. Aan de hand van heel concrete praktijkvoorbeelden uit de hele wereld (enkele van hen zijn zelf boer) wordt duidelijk dat een andere benadering van landbouw juist heel productief en innovatief kan zijn. Het soort lokaal ingebedde, geintegreerde, duurzame landbouw dat ook wel agro-ecologie wordt genoemd, blijkt de toekomst te hebben. Maar waarom horen we er dan zo weinig over? Journaliste Sophie Derkzen ondervraagt het panel. Van harte welkom om 20u in Forumzaal C222, met een borrel achteraf.
11:36u 12 October 2012 - door Janneke Bruil
De discussie is overigens deel van het Food4all festival, en meer info is te vinden op http://www.ileia.org.
