Wetenschap - 19 april 2017

Pieren wippen voor de sport

tekst:
Roelof Kleis

In de boomgaard van boerderij Droevendaal vindt donderdag het eerste open Wagenings Kampioenschap Wormenvangen plaats. Deelnemers zijn teams van bodemwetenschappers en ecologen.

Foto's: Wiki, Guy Ackermans

Wormenvangen komt overgewaaid uit Engeland. Op het eiland heet het enigszins poëtisch ‘worm charming’ en is het al een competitieve bezigheid sinds 1980. Doel is om in ploegverband op een veldje van 3x3 meter binnen een half uur zoveel mogelijk wormen uit de grond te trillen. Want dat is de enig toegestane methode: het aloude pierenwippen met een vork. Gebruik van chemische middelen of water is niet toegestaan.

Bodemkwaliteit
Initiator en wedstrijddirecteur is hoogleraar Bodembiochemie Jan Willem van Groenigen. Hij stuitte op het bestaan van het ‘worm charming’ toen hij google afstruinde naar aardige manieren om publieke belangstelling voor de bodemkwaliteit aan te wakkeren. De groep rond Van Groenigen doet uitgebreid onderzoek naar de relatie tussen wormen en de kwaliteit van de bodem. Een idee voor een ludiek evenement werd geboren.

Ik noem het een hotel, omdat de term dierentuin wat te passief is
Jan Willem van Groenigen

Naast dat ludieke aspect heeft het wormenvangen ook een praktische kant. Van Groenigen zoekt namelijk bewoners voor zijn wormenhotel aan de Bornsesteeg. ‘Ik noem het een hotel, omdat de term dierentuin wat te passief is. Het hotel bestaat uit 15 plotjes van 3x3 meter, die met een wandje van elkaar zijn gescheiden. De bedoeling is dat in elke kamer één soort worm huisvest. De opbrengst van de wedstrijd gaat, gesorteerd, naar dit hotel.’

Jan Willem van Groenigen.jpg

Het wormenhotel doet dienst als levende voorraadkast voor onderzoekers. Ons land kent volgens van Groenigen een twintigtal soorten wormen, waarvan het merendeel maar incidenteel voorkomen. Het is best lastig om die zomaar eventjes te vangen. ‘Een studente van mij is onlangs maanden bezig geweest om door het hele land wormen te vangen. Zij kwam met elf soorten terug, waarvan ook nog eens drie soorten het loodje legden net voor de proef begon.’ Een eigen hotel moet dergelijke problemen in de toekomst voorkomen.

Schoolfeest
Het wormenvangen vond voor het eerst plaats in 1980 tijdens een schoolfeest in het Engelse dorpje Willaston (Cheshire). Daar vindt sindsdien jaarlijks het WK Worm Charming plaats. De regels die Van Groenigen in Wageningen hanteert zijn grotendeels geënt op dat festijn. De basis is dat wormen worden gevangen door te trillen met een riek. Verdere verfijning van de techniek mag. Het produceren van stemmige, maar wel onversterkte, muziek mag bijvoorbeeld.

Aan het eerste kampioenschap doen een tiental (voornamelijk Wageningse) teams van wetenschappers mee. Maar eigenlijk is dat niet de doelgroep, zegt Van Groenigen. ‘Uiteindelijk mikken we op middelbare scholieren, maar dit jaar beginnen we wat kleiner om de opzet uit te testen.’ Het winnende team is de ploeg die de meeste wormen vangt. Voor de winnaar ligt een wisselbokaal te wachten. Ook de meest originele vangtechniek wordt bekroond.


Re:ageer