Wetenschap - 9 februari 1995

Indiase zaadproducenten verdedigen kinderarbeid op bespoten velden

Indiase zaadproducenten verdedigen kinderarbeid op bespoten velden

De Landelijke India Werkgroep zoekt studenten van de Landbouwuniversiteit om de arbeidsomstandigheden en milieu-aspecten in de katoenteelt te onderzoeken. Een bezoek aan India leert dat er duizenden meisjes tussen de zes en vijftien jaar in de produktie van hybride katoenzaden werken. De enorme hoeveelheid vaak verboden pesticiden die op de katoenplanten worden gespoten, maken de arbeidsomstandigheden erbarmelijk.


De arbeidsomstandigheden in de katoenzaadproduktie - en dit is pas de eerste schakel in de keten naar kleren en tapijten - zijn erbarmelijk. Duizenden meisjes tussen zes en vijftien jaar werken elke dag op zwaar bespoten katoenvelden. De Indiase regering verbiedt het weliswaar kinderen onder de veertien jaar in een fabriek, mijn of andere gevaarlijke omgeving te werk te stellen en stelt medische keuring en leeftijdscontrole verplicht. Maar de wetten worden op grote schaal ontdoken. Als de controleur al langs komt, zeggen de Indiers, komt hij zwijggeld ophalen.

In het droge en hete Andra Pradesh bezoek ik, samen met entomoloog Rajendra Reddy, een katoenveld bij het dorp Khotakota. De boer, die hoog kwalitatieve, hybride katoenzaden produceert voor een Indiase zaadhandelaar in de nabijgelegen stad Hyderabad, is een van de velen uit het district Prakasham. Deze katoenspecialisten migreren steeds naar nieuwe gebieden in Zuid-India. Daar waar voldoende arbeidskracht is, voldoende water en niet teveel concurrentie, strijken ze neer, om bij tegenslag verder te trekken.

Als we vanaf de weg het katoenveld inlopen, zien we al, verscholen tussen de halve meter hoge grijsgroene katoenstruiken, de kinderen in hun kleurige rokken. Een meisje vlecht het haar van een vriendinnetje; twee anderen staan met elkaar te praten. De misselijkmakende geur van pesticiden beneemt ons bijna de adem. In de enige boom op het veld ligt de baas. Uiterst relaxed overziet hij zijn personeel. Voor ons daalt hij af.

Sivarama Krishna Chowdery is negentien jaar; zijn twee hectaren huurt hij van een boer die tot dan het oliegewas castor verbouwde, dat weinig opbracht. Nadat Sivarama een put had geslagen, heeft hij met negentig meisjes het land vrijgemaakt van onkruid en stenen. In mei heeft hij met een paar mannen uit de dorpen het land omgeploegd en na het zaaien zijn honderdtwintig meisjes in dienst genomen om de jonge plantjes regelmatig water te geven.

Goedkoper

De broer van Sivarama komt erbij staan. Een jongen van zo'n 25 jaar, die dit jaar in Khotakota met 1,8 hectare katoenzaad is gestart. Waarom neemt hij voor wieden en water geven geen volwassen vrouwen, vragen we Sivarama. Hij lacht naar zijn broer: Jonge meisjes werken harder. Vrouwen moeten teveel bukken. Daar hebben ze moeite mee of geen zin in." De meisjes betaalt hij negen roepies (vijftig cent) voor een werkdag van negen tot vijf uur. Met kinderen is hij goedkoper uit, beaamt hij; voor vrouwen betalen de boeren hier tien tot vijfentwintig roepies per dag.

Terwijl we met de baas en zijn broer praten, verzamelen zich een twintigtal meisjes bij de waterpomp. Giechelend staan ze, met water spelend, naar ons te kijken. De opzichter, een jonge, traditioneel geklede man met een grauwgrijs rubberen bandje in zijn hand, loopt wat onzeker rond. Dan stuift hij naar de meisjes, en slaat er eentje een paar keer met zijn bandje. Nog steeds lachend duiken de meisjes terug in de struiken om even later weer breed grijnzend terug te komen. Ik mag een groepsfoto van ze maken. Ongevraagd gaat de opzichter er ernstig naast staan.

Sinds een paar weken zijn de meisjes aan het bestuiven", legt de broer uit, terwijl de baas de kinderen nu zelf tot de orde roept. Van zijn opdrachtgever heeft Sivarama twee typen katoenplanten gekregen, A en B. Eerst moeten de meisjes van type A alle mannelijke bloemen weghalen, en van type B alle vrouwelijke bloemen. Daarna krijgt elk meisje een eigen rij met planttype A. Deze moeten ze met mannelijke bloemen bestuiven. Alles bij elkaar ongeveer vier maanden werk.

De kinderen hebben een week training nodig, leggen de broers uit. Ze zijn nieuw dit jaar en daarom zijn er per hectare bijna 45 nodig. Waarom geen jongens? Jongens doen dit fijne werk niet graag", verklaart Sirvama. En ze kunnen elders meer verdienen, zo'n tien tot vijftien roepies per dag." Ze vinden het niet vervelend dat ze de meisjes uit school houden. Grinnekend: Als ze naar school gaan, dan heeft het gezin niet genoeg te eten." En over de kritiek van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties op de kinderarbeid in India kaatsen ze terug: Dan moet Nederland deze kinderen en hun families maar te eten geven."

Slechte kwaliteit

Intussen heeft zich een tweede broer van Siravama bij ons gevoegd. Ook hij heeft hier in Khotakota 1,8 hectare voor katoenzaden. Nu de bloemen bloeien, vertellen de broers, is de Padborer (Helicoverpa armisera) een grote bedreiging. Ze moeten intensief spuiten. Agro prudhvi wil de zaden immers niet als er iets mis mee is. De broers zijn niet zo bezorgd over eventuele schadelijke gevolgen voor de meisjes. Ze gebruiken maximaal de dosis die op de potten staat aangegeven. De kinderen moeten voor de lunch goed hun handen wassen. En ze spuiten de rijen met vrouwelijke bloemen, op het moment dat ze in een ander deel van het veld mannelijke bloemen verzamelen. Maar bovendien", zeggen ze lachend, De Indiase pesticiden zijn van zulke slechte kwaliteit. Zelfs de insekten sterven er niet van, laat staan de kinderen."

Op het gebruik van de pesticiden is geen controle, vertelt Rajendra later. Bekend is dat ze de kans vergroten op long- en huidaandoeningen, maar dit treedt vaak pas maanden later op. De ouders van de meisjes leggen dan geen verband meer tussen het werken in de katoen en de aandoening. Een bijkomend probleem is dat de streek rond Hyderabad de laatste tien jaar geteisterd wordt door droogtes. Behalve de grote armoede die dit met zich meebrengt, is er vaak te weinig water om zich goed te wassen na het werk.

Als we teruglopen, passeren we een klein meisje van een jaar of acht. Als Rajendra op haar afloopt om te vragen of ze wil laten zien hoe ze de bloemen bestuift, trekt ze met haar mond. Niet slaan", zegt ze bijna huilend. Rajendra stelt haar gerust en loopt naar een ouder meisje. Deze toont nauwgezet hoe ze met de meeldraden van een mannelijke bloem, een paar keer over de vruchtbeginsels van de vrouwelijke bloemen strijkt. De mannelijke bloemen draagt ze in een stoffen zakje op haar buik.

Twee vriendinnetjes komen erbij. Op onze vraag of ze het werk prettig vinden, knikken ze aarzelend. Ze hebben geen hoofdpijn of huiduitslag, zeggen ze. Het kleine meisje komt er nu ook bij. Haar moeder is gestorven, vertelt ze, en haar vader slaat haar als ze niet wil gaan werken. Haar zusters wonen elders. In Kothakota is een school, waar de meisjes graag naartoe willen, vertellen ze, maar dat mag niet van hun ouders. Ze moeten werken om eten te kunnen kopen.

De India-werkgroep wil met haar onderzoek situaties als deze verbeteren en zoekt ook op de Landbouwuniversiteit studenten voor een onderzoek. Gevreesd wordt dat verdere liberalisering van de wereldhandel de arbeidsomstandigheden in India alleen maar verder zal verslechteren. Maar wat kan vanuit Nederland worden gedaan? Keurmerken op katoenen produkten is een mogelijke strategie. Met afgedwongen controle op de wet, kan de spiraal ongeschooldheid-kinderarbeid-ongeschooldheid worden doorbroken. Maar wat betekent het voor de economische ontwikkeling van het gebied, en dus voor de lonen van de armen, wanneer ineens kinderarbeid wordt verboden?

De Indiase organisatie Youth for action - een groep sociaal werkers en landbouwkundigen uit Hyderabad, die in de dorpen rond het beschreven katoenveld vrouwen begeleiden bij inkomensgenererende activiteiten - wil scholing opzetten voor de meisjes. Het hoopt de katoenboeren zo ver te krijgen dat de meisjes maar tot drie uur hoeven te werken. Ze hoopt zo eveneens de spiraal ongeschooldheid-armoede te doorbreken, en de lokale bevolking kan tegelijk blijven bijverdienen in de katoenteelt.

Re:ageer